Press "Enter" to skip to content

Jak pielęgnować winogrona po zbiorach? Te zabiegi gwarantują obfitszy plon

Mężczyźni ci byli członkami ekspedycji rządowej, badającej stoki góry Kilimandżaro. Wiedzieli o porwaniu dzieci, ale byli pewni, że dawno już zmarły. Żal im było sympatycznego Polaka i ślicznej dziewczynki, lecz dawno stracili nadzieję na ich ocalenie. Po trzech miesiącach wędrówki rozbili obóz nad jeziorem. Zauważyli tu latawce wysłane przez Stasia. Byli wstrząśnięci faktem, że dzielny chłopiec uratował siebie i małą towarzyszkę z niewoli i wędrują przez bezkresne obszary Afryki. Przerwali postój i wyruszyli na pomoc. Poszukiwania nie dały żadnego rezultatu. Dopiero raca wysłana przez chłopca naprowadziła ich na ślad dzieci.

W pustyni i w puszczy

Zgodnie z regulaminem serwisu www.bryk.pl, rozpowszechnianie niniejszego materiału w wersji oryginalnej albo w postaci opracowania, utrwalanie lub kopiowanie materiału w celu rozpowszechnienia w szczególności zamieszczanie na innym serwerze, przekazywanie drogą elektroniczną i wykorzystywanie materiału w inny sposób niż dla celów własnej edukacji bez zgody autora podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności lub pozbawienia wolności.

  • Stwórz ściągę
  • Drukuj
  • Ściągaj z telefonem

417 Dodaj do listy
Sprawdzona treść

Teksty dostarczyło Wydawnictwo GREG. © Copyright by Wydawnictwo GREG

autorzy opracowań: B. Wojnar, B. Włodarczyk, A. Sabak, D. Stopka, A. Szóstak, D. Pietrzyk, A. Popławska
redaktorzy: Agnieszka Nawrot, Anna Grzesik
korektorzy: Ludmiła Piątkowska, Paweł Habat

Zgodnie z regulaminem serwisu www.bryk.pl, rozpowszechnianie niniejszego materiału w wersji oryginalnej albo w postaci opracowania, utrwalanie lub kopiowanie materiału w celu rozpowszechnienia w szczególności zamieszczanie na innym serwerze, przekazywanie drogą elektroniczną i wykorzystywanie materiału w inny sposób niż dla celów własnej edukacji bez zgody autora podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności lub pozbawienia wolności.

  • 01 Streszczenie szczegółowe
  • 02 Streszczenie krótkie
  • 03 Plan wydarzeń
  • 04 Charakterystyka bohaterów
  • 05 Czas i miejsce akcji
  • 06 Geneza utworu i gatunek
  • 07 Problematyka
  • 08 Biografia autora
  • 09 Pytania i odpowiedzi
  • Pokaż całe opracowanie
  • Czytaj online (cała lektura)
  • Rozwiń Zwiń

Streszczenie szczegółowe

Rozdział 1

W dwóch sąsiednich domach, w Port Saidzie (miasto egipskie) mieszkali przyjaciele i współpracownicy. Byli to dwaj wdowcy – Polak Tarkowski, ojciec czternastoletniego Stasia, i Anglik Rawlison, ojciec ośmioletniej Nel. Ich długotrwała znajomość stworzyła między mężczyznami i ich dziećmi silne więzy.

Na przechadzce Staś usiłował wyjaśnić małej przyjaciółce polityczne zawiłości związane z osobą Mahdiego, przywódcą powstania. Powiadomił dziewczynkę, że aresztowano cioteczną siostrę Mahdiego, Fatmę, i jej troje dzieci jako zakładników, dzięki którym rząd angielski mógłby odzyskać jeńców przetrzymywanych przez powstańców.

Dzieci udały się do kanałowej przystani, by podziwiać flamingi, zwane tu czerwonakami. Podążyła za nimi stara Murzynka Dinah, piastunka małej Nel. Podziwiali piękno nadwodnych okolic. Później udali się do willi Rawlisona, który zaprosił przyjaciół na obiad.

Rozdział 2

Podczas obiadu dzieci usłyszały ciekawą nowinę. Ojcowie zostali zaproszeni w okolice miasta Medinet i jeziora Karoun. Mieli tam spędzić miesiąc urlopowy. Postanowili zabrać ze sobą dzieci. Zapowiadały się ciekawe wakacje. Planowano dokładnie zwiedzić okolice nad Nilem. Inżynierowie musieli wyjechać natychmiast, dzieci z panią Olivier miały natomiast dołączyć do nich po tygodniu. Opracowano szczegółowy plan podróży. Atrakcyjność wyjazdu podnosił fakt, że mali podróżnicy mieli nocować nie w hotelach, ale w specjalnych namiotach z Towarzystwa Podróżniczego Cooka. Nel obiecano osobnego wielbłąda, by mogła nim jeździć na wycieczki po pustyni. Ich opiekunka, pani Olivier, nie była zachwycona wyjazdem, namiotami i jazdą na wielbłądach. Jej dotychczasowe próby korzystania z takiego środka lokomocji nie powiodły się. Obawiała się też powstańczych oddziałów mahdystów, słynących z okrucieństwa. Pan Rawlison uspokoił ją, wyjaśniając, że Medinet leży daleko od zajętego przez Mahdiego Chartumu. Staś włączył się do rozmowy o powstaniu. W czasie jej trwania służący oznajmił przybycie Fatmy, która błagała o rozmowę. Wpuszczono młodą Sudankę. Na kolanach zawodziła rozpaczliwym głosem, prosząc o wstawiennictwo w sprawie pozwolenia na wyjazd do męża. Jej wyjaśnienia były bardzo niejasne, wręcz kłamliwe. Nel, mając wrażliwe serduszko, zaczęła prosić ojca o łaskawość dla nieszczęsnej kobiety. Inżynier obiecał pomoc.

Tymczasem Fatma po wyjściu z domu Anglika przekazała Chamisowi pieniądze, pismo i instrukcje dla Idrysa, znajdującego się w Medinet. Z rozmowy wynikało, że kobieta jest z nim w zmowie i szykuje jakiś podstęp związany ze Stasiem i Nel.

Rozdział 3

Ojcowie Stasia i Nel wyjechali do Kairu. Przysłali dzieciom depeszę, w której zamieścili termin wyjazdu oraz wiadomość, że nie uzyskali u przedstawiciela rządu angielskiego pomocy dla Fatmy. Rozpoczęto przygotowania do podróży. Niestety, w wigilię wyjazdu panią Olivier w czasie drzemki ukąsił skorpion. Lekarz zabronił jej wyjeżdżać. Staś wysłał depeszę. Ojcowie zezwolili na wyjazd z Dinah, wierząc w samodzielność i zaradność Stasia. Dzieci wyruszyły więc najpierw kanałem, później koleją do Kairu. Tam miały przenocować i nazajutrz udać się do Medinet. W pociągu poznały dwóch sympatycznych oficerów angielskich: kapitana Glena i lekarza wojskowego Clary’ego (okazał się być krewnym stryja Nel). Wzajemnie obiecali sobie korespondencję i odwiedziny. Droga do Kairu minęła szybko i przyjemnie.

Rozdział 4

Ojcowie z radością powitali Stasia i Nel. Pokazali im wspaniały obóz, obszerny i wygodny. Była piękna pogoda. W Medinet rosły wspaniałe palmy daktylowe, oliwki, drzewa figowe, pomarańczowe oraz mandarynki, granaty i upojnie pachnące krzewy bzów, róż oraz akacje. Pan Rawlison myślał o kupnie domu z ogrodem w tych okolicach, by w przyszłości spędzać w tej pięknej krainie urlopy. Dzieci spotkały przy namiocie ojca Nel młodego Chamisa. Przyjęto go do posług domowych. Po obfitym obiedzie odpoczywano w ogrodzie do późna. Noc była ciepła. Nagle rozległo się głośne szczekanie. Okazało się, że to hałasuje wigilijna niespodzianka pana Tarkowskiego dla Nel. Kupił dla niej ogromnego psa o imieniu Saba (lew). Nel uprosiła go, by natychmiast pokazał jej świąteczny prezent. Pies spodobał się zebranym. Serdecznie polizał policzek nowej właścicielki. Był tak duży, że Nel mogła na jego grzbiecie jechać jak na kucyku. Zwierzę było do wszystkich nastawione przyjaźnie. Jedynie widok dwóch właścicieli wielbłądów – Idrysa i Gebhra – spowodował, że łagodny do tej pory Saba, zaczął nagle warczeć. Chcieli oni nająć się jako przewodnicy wycieczek po pustyni. Uważny obserwator zauważyłby, że Arabowie pilnie śledzili wzrokiem Stasia i Nel.

Rozdział 5

Przez dwa następne dni nie organizowano żadnych wycieczek, ponieważ były to święta Bożego Narodzenia. W namiocie pana Rawlisona ustawiono dla jego córeczki drzewko przystrojone dużą ilością świeczek oraz łakoci, a pod nim wspaniałą lalkę sprowadzoną z Kairu. Staś dostał od pana Rawlisona wymarzony sztucer angielski, a od ojca ładunki, przybory myśliwskie i siodło do konnej jazdy. Święta spędzili na przyjemnym łasuchowaniu, zabawie nowymi prezentami i tresowaniu Saby. Był on bardzo pojętny, ale nieco leniwy. Po świętach zorganizowano kilka wycieczek wąskotorowymi kolejkami. Idrys i Gebhr, mimo dzikich spojrzeń, starali się zyskać sympatię inżynierów. Usługiwali im z oddaniem, wykazywali niezwykłą wprost troskliwość o małą Nel. Czekano na przyjazd pani Olivier. Przysłała wkrótce list z wiadomością, że choroba nie ustąpiła, co uniemożliwia jej przyjazd. Ponieważ inżynierowie musieli podróżować w różne okolice, spełniając obowiązki służbowe, nie mogli zabrać ze sobą swych pociech. Postanowiono, że wraz z Dinah zostaną na miejscu pod opieką znajomego ajenta włoskiego konsulatu. Ojcowie mieli do nich przysyłać w razie potrzeby młodego Chamisa. Pan Tarkowski udzielił synowi wielu cennych przestróg. Przestrzegał przed robieniem samodzielnych wycieczek.

Trzy dni później niespodziewanie zjawił się Chamis , zapowiadając wyjazd do inżynierów. Jednak proponowana trasa podróży wzbudziła u Stasia pewne wątpliwości. Wyruszyli pociągiem do Wadi-Rajan. Nie było tam zapowiedzianych wcześniej rodziców Stasia i Nel. Idrys tłumaczył, że na pewno pojechali na pustynię, by ustawić namioty. Wskazał na kilku Beduinów, którzy mieli ich zaprowadzić do obozowiska. Dzieci, nic nie podejrzewając, wsiadły na wielbłądy. Jechali wśród pól uprawnych, spokojnie kołysząc się na grzbietach wielbłądów. Gdy jednak skończyły się pola, a zaczęła pustynia , przewodnik dzikim głosem wydał kilka groźnych okrzyków i zmusił zwierzęta do biegu. Nel pobladła, ale prośby o zatrzymanie zwierząt nie odniosły rezultatu. Wręcz przeciwnie, Beduin nadal poganiał wielbłądy, zmuszając je do szybkiej jazdy. Staś gubił się w domysłach. Był zaniepokojony o dziewczynkę, która bardzo się wystraszyła. Pędzili wciąż przed siebie. Tymczasem zapadła noc. Chłopiec musiał podtrzymywać swoją małą przyjaciółkę, żeby nie spadła z siodła. Po pewnym czasie dotarła do niego okrutna prawda – zostali porwani.

Rozdział 6

W tym czasie panowie Rawlison i Tarkowski czekali na swoje pociechy w zupełnie innym miejscu. Rozmawiali o Stasiu i Nel, przechadzając się po peronie stacyjki w El-Fachen. Niestety, pociąg nadjechał bez małych podróżników. W hotelu też nie było od nich żadnej wiadomości. Nazajutrz dowiedzieli się, że dzieci odjechały pociągiem w innym kierunku. Tarkowski rozgniewał się bardzo, sądząc, że Staś samowolnie zmienił trasę. Wkrótce jednak i oni poznali przerażającą prawdę. Gorączkowo zastanawiali się, dlaczego dokonano porwania, kto będzie miał z tego korzyści? Postanowili poprosić w biurze kompanii Kanału Sueskiego o natychmiastowy urlop i wyruszyć na poszukiwanie ofiar porwania.

Rozdział 7

W czasie szalonej jazdy przez pustynię Staś nakazał przyjaciółce, by upuściła na ziemię jedną rękawiczkę, a po pewnym czasie drugą. Postanowił zostawić jakiś ślad dla pogoni. Przewidywał, że ojcowie natychmiast po odkryciu porwania wyruszą im na pomoc. Delikatnie objaśnił Nel, w jak trudnej znaleźli się sytuacji. Pocieszał płaczącą dziewczynkę najserdeczniej, jak tylko potrafił . Było mu wstyd poprzednich przechwałek. Zrozumiał, że jest tylko bezradnym chłopcem, zdanym na pastwę uzbrojonych mężczyzn. W końcu zatrzymali się na kamienistych wzgórzach, aby odpocząć. Ludzie byli zmęczeni, a i wielbłądy musiały mieć przerwę w podróży. Chamis rozpalił stos pustynnych roślin. Dinah owinęła Nel ciepłym pledem. Piastunka była równie przerażona, jak dzieci. Nagle pojawił się rozwścieczony Gebhr, trzymając w ręce upuszczone przez Nel rękawiczki. Z całej siły uderzył dziewczynkę batem. Nie zdążył z drugim ciosem, gdyż Staś rzucił się na niego. Silniejszy Sudańczyk szybko sobie z nim poradził. Powalił chłopca na ziemię i zbił korbaczem. Idrys, zaalarmowany płaczem Nel, wyrwał bat z ręki brata i powstrzymał go. Tłumaczył rozwścieczonemu, że muszą dostarczyć dzieci żywe i całe, aby Smain mógł zażądać za nie wolności dla swej rodziny. Nocą Staś podsłuchał rozmowę Arabów o celu ich ucieczki i kolejnych jej etapach. Był przerażony, bo istniały niewielkie szanse na odzyskanie wolności. Arabowie w obronie swej świętej wiary byli gotowi na wszystko. Staś uprosił prześladowców, by zapewnili małej Nel wygodniejszą jazdę, ponieważ dziewczynka jest chorowita i może nie wytrzymać tak niewygodnej podróży. Potem modlił się długo, wzywając Bożą Rodzicielkę na pomoc w tej straszliwej sytuacji.

Rozdział 8

O świcie, gdy karawana poczyniła przygotowania do dalszej drogi, do obozowiska wpadł nagle zziajany Saba. Rzucił się w kierunku Nel. Szczekając i merdając ogonem, witał swoją małą przyjaciółkę. Sudańczycy, zaskoczeni jego przybyciem, zastanawiali się, co zrobić. Żaden z nich nie umiał posługiwać się strzelbą. Chamis, który polubił zwierzę, wytłumaczył braciom bezsens zabijania go. Karawana ruszyła przed siebie przez piaski pustyni. Wypoczęte wielbłądy biegły szybko. Staś pocieszał Nel, że skoro pies odnalazł ich ślady, pogoń wkrótce się pojawi i zostaną uratowani. Po południu zrobił się straszliwy upał. Sudańczycy z niepokojem obserwowali bezchmurne niebo nad pustynią. Obawiali się nadejścia burzy piaskowej. Poganiali wielbłądy okrzykami i uderzeniami grubych batów. Wkrótce pojawiła się ciemna chmura . W jeźdźców i zwierzęta uderzyła fala gorącego kurzu i piasku. Staś chciał przesiąść się na wielbłąda Nel, by chronić dziewczynkę w czasie kolejnego uderzenia wiatru. Idrys przeszkodził temu zamiarowi, bojąc się, że dzieci, korzystając z burzy, zechcą uciec. Nagle rozpętała się straszliwa burza z błyskawicami i grzmotami. Spadły pierwsze krople deszczu. W ciemnościach rozległ się głos przewodnika, który odnalazł wąwóz.

Rozdział 9

W wąwozie Arabowie znaleźli skalistą jaskinię, w której postanowili skryć ludzi i zwierzęta przed ulewą. Staś oczyścił Nel i jej odzież z piasku. Dziewczynka była wyczerpana burzą. Tuliła się do chłopca, szukając w jego opiekuńczych ramionach otuchy i pocieszenia. W nocy chłód obudził chłopca. Rozglądając się po obozowisku zauważył pudło z bronią. Przez chwilę walczył z pokusą, która nakazywała mu zabicie prześladowców i uwolnienie Nel. Księżyc oświetlał sylwetki śpiących Arabów. W końcu chłopiec pochwycił pudło i przeniósł je na swoją stronę. Niestety, nagle rozległo się głośne szczekanie Saby. Sudańczycy zerwali się ze snu. W świetle księżyca ujrzeli Stasia z bronią i nabojami w ręce.

Rozdział 10

Rzucili się na niego, zabrali mu broń, związali go i pobili okrutnie. Dziękowali Allachowi, że zesłał im psa wybawcę. Na Stasia patrzyli z jawną nienawiścią. Gdyby Idrys ich nie powstrzymał, niechybnie zabiliby chłopca. Jeden z Beduinów domagał się, by więźniowi obciąć prawą dłoń. Interwencja Saby i Nel uratowały chłopca. Po chwili znów ruszyli w drogę.

Rozdział 11

Przez dwa dni pędzili prawie bez wytchnienia. Obserwując poczynania Arabów, Staś zauważył, że często znajdowali w skalnych rozpadlinach zapasy pożywienia. Było to dowodem, że porwanie starannie przygotowano. Chłopiec myślał wciąż o ucieczce, czuł wzbierającą w nim nienawiść. Idrys zauważył to. Sprytny Arab postanowił na wszelki wypadek zyskać sympatię chłopca. Zaproponował, że nie będzie wiązał go na noc, jeśli Staś przysięgnie na Biblię, iż nie ucieknie. Nie uzyskał na to żadnej odpowiedzi. Mimo to nie związał go. Wprowadzono częste zmiany straży. W dzień dzieci mogły się swobodnie porozumiewać. Nel powiadomiona o tym, że Saba udaremnił zamiary przyjaciela, zmierzające do uwolnienia ich z rąk porywaczy, zasmuciła się i obiecała zwierzakowi awanturę. Wkrótce znów ruszyli przez pustynię.

Rozdział 12

Idrys wciąż poganiał wielbłądy. Obawiał się pogoni, którą zorganizowali ojcowie dzieci. Kończyła się żywność, a po zakupy do wiosek leżących nad Nilem bał się wysyłać ludzi, by nie kusić łowców nagród. Nel, mimo wielu niewygód, czuła się dobrze. Jej piastunka, Dinah, wyzdrowiała po krótkiej niedyspozycji i troskliwie opiekowała się dziewczynką. Arabowie podziwiali niezwykłą urodę dziecka i dobrze traktowali Nel. Nie żałowali jej wody i daktyli. Była jak mały kwiatuszek, rozkwitły wśród piasków pustyni. Któregoś dnia dzieci doświadczyły częstego na pustyni zjawiska zwanego fatamorganą. Wydawało im się, że widzą minarety i bujne ogrody Medinet. Niespodziewanie wydarzył się wypadek, który dał Stasiowi wiele do myślenia. Do Sudańczyków przyjechał Beduin z dodatkową wielbłądzicą. Chłopiec podsłuchał ich rozmowę. Okazało się, że zwierzę należało do młodego strażnika, którego przybyły ograbił i zabił, by nie zdradził nikomu ich obecności. Znaczyło to, że pogoń podąża śladami porywaczy, a ojcowie dzieci zmobilizowali wszystkie siły, aby je uwolnić. Arabowie postanowili podróżować nocą, a dniami kryć się w wąwozach.

Rozdział 13

Jak zaplanowano, tak zrobiono. Kryjąc się w ciemnościach nocy, Sudańczycy pędzili wielbłądy, by pokonywały jak największe odległości. Za Asuanem zwolnili tempo. Uzupełnili zapasy wody i napoili wielbłądy. Brakowało żywności, zwierzęta wyraźnie słabły. Saba, którego przestano karmić, znikał gdzieś wśród piasków w poszukiwaniu pożywienia. Pies wyglądał teraz groźnie. Boki mu się zapadły, a wzrok nabrał dzikiego wyrazu. Dla dzieci nadal był łagodny i bawił się z nimi, ale na widok Beduinów i Sudańczyków agresywnie warczał. Gdy minęli Asuan, porywacze nabrali otuchy. Zaczynały się tereny, gdzie rząd angielski nie miał tak dużych wpływów i możliwości. Staś gorączkowo myślał, jak zdobyć broń. Na razie udało mu się ukryć siedem ładunków do sztucera. Tymczasem za Wadi-Halfa skończyła im się żywność. Staś wykorzystał sytuację i w rozmowie z Idrysem dał mu do zrozumienia, że powinien nauczyć się strzelać, by móc zabić jakieś zwierzę lub obronić się przed niespodziewanymi napastnikami. Po namyśle Sudańczyk zgodził się i rozpoczęły się lekcje posługiwania się bronią. W pewnym momencie nadarzyła się okazja, żeby zabić Idrysa. Staś jednak nie potrafił strzelić człowiekowi w plecy. Nagle dał się słyszeć okrzyk kilkunastu jeźdźców. Była to grupa Arabów, którzy radośnie poinformowali o zwycięstwie Mahdiego nad angielskim generałem Gordonem i zdobyciu Chartumu. Staś poczuł, że serce zamiera mu w piersi…

Rozdział 14

W ten sposób stracili ostatnią szansę na ucieczkę w czasie podróży. Chłopiec był załamany, jedyną nadzieją był fakt, że Smain ma ich wymienić na swoje dzieci. Staś martwił się jednak, że nie zdoła uratować Nel. Idrys tymczasem z ogromnym zainteresowaniem słuchał wieści o zdobywaniu Chartumu, śmierci Gordona, któremu w czasie walki obcięto głowę, i o odwrocie Anglików. Arab opowiadał też o pogoni, którą zorganizowano po porwaniu dzieci. Obiecano niezwykle wysoką nagrodę za wydanie porywaczy. Ale zwycięstwo Mahdiego wlało w nich nową wiarę i zamiast pojmać Idrysa oraz resztę porywaczy, postanowili udać się z nimi do proroka po błogosławieństwo. Ruszyli naprzód. Staś uważnie śledził konstelacje gwiezdne, żeby nie stracić orientacji w terenie.

Rozdział 15

Minęły dwa tygodnie. Karawana minęła tereny pustynne, pojawiły się znów pola uprawne, zielone krzewy i pastwiska. Przyglądając się mieszkańcom tych okolic, Staś zauważył, że przeważa w nich krew murzyńska. Mieli ciemną skórę, nosili tatuaże, ozdoby z kości słoniowej i bardzo skąpą odzież. Widząc karawanę, wydawali groźne okrzyki i potrząsali dzidami. Od napaści powstrzymywały ich jedynie wyjaśnienia Idrysa, że wiezie do proroka białych niewolników. W Chartumie Arabowie przeżyli gorzkie rozczarowanie. Mahdyści nie podziwiali łupu (Staś i Nel), nie chcieli wysłuchiwać opowieści o trudach podróży przez pustynię, nie wiedzieli nawet, kim jest Smain. Rozgoryczony Idrys dowiedział się też, że na audiencję u Mahdiego trzeba będzie długo czekać. Dzieci przerażone były widokiem przedmieść Chartumu, pełnych nędzy, głodu, trupów i fanatycznych wielbicieli proroka.

Rozdział 16

Zatrzymali się w domu zamordowanego przez mahdystów kupca włoskiego. Posiadłość należała teraz do emira Tadhila. Mimo braku żywności, Nel nakarmiono kilkoma daktylami i ryżem z miodem. Utrudzona i spłakana dziewczynka szybko zasnęła. Staś nocował na dworze, między zwierzętami. Dostał tylko wodę i jednego suchara. Niepokój o bezpieczeństwo własne i Nel nie pozwalał mu zasnąć. Uspokajał też wzburzonego psa. Na szczęście mieszkańcy Chartumu bali się go. Idrys też nie spał. Czuł się chory i zawiedziony w swych nadziejach na nagrodę. Nazajutrz emir kazał im się przygotować do drogi. Tadhil pojechał przodem konno, a dzieci i porywacze szli za nim piechotą. Wszędzie było widać ślady walk, zburzone domy, trupy leżące wśród gruzów. Dzieci białych wzbudzały powszechne zainteresowanie. Dotarli w końcu do łodzi, którą mieli się przeprawić przez rzekę. W wodzie pływały krokodyle pożerające trupy zabitych. W Omdurmanie, który był nędzną wioską, zgromadziło się wielu ludzi. Wszystkim groził głód i choroby. Na widok dzieci tłum wydawał nieprzyjazne okrzyki. Jeden z handlarzy greckich ulitował się nad Nel i dał im trochę suszonych daktyli. Obiecał też wspomnieć o porwanych Mahdiemu.

Rozdział 17

Dotarli w końcu do rynku. Po drodze widzieli wielu ludzi z obciętymi kończynami. Byli to złodzieje, których karano w tak okrutny sposób. Roiło się też od żebraków. Największe wrażenie zrobiła na nich głowa generała Gordona, zatknięta na wysokim bambusie umieszczonym pośrodku rynku. Staś był oburzony losem bohatera. Po pewnym czasie emir powrócił od kalifa. Był w złym humorze. Na pytania Idrysa o Smaina odburknął mu niegrzecznie. Potem zabrał żołnierzy i odszedł.

Beduini zaczęli kłócić się z Idrysem i Gebhrem o obiecaną nagrodę. Po długiej naradzie postanowili, że zbudują szałasy z gałęzi oraz trzciny i będą czekać. Gdy urządzili już schronienie, udali się na plac modłów publicznych, by zobaczyć proroka. Zebrany tłum wznosił entuzjastyczne okrzyki na cześć Mahdiego. Był to tęgi mężczyzna w średnim wieku, z wytatuowaną twarzą, odziany w białą szatę. Wygłosił kazanie do wiernych. Tłum krzyczał, że chce umrzeć za świętą wiarę. Słychać było też głośne dudnienie bębnów i odgłos uderzanych o siebie dzid. Modlitwy trwały bardzo długo, zebrani znajdowali się w prawdziwej ekstazie. Po zakończeniu modłów do dzieci podszedł znajomy Grek i polecił, by udali się do namiotu Mahdiego. Udzielił rad, jak dzieci mają się zachować, by zaskarbić sobie miłosierdzie proroka. Radził jak największą uległość i pokorę, a także pozorne chociażby przyjęcie nauk proroka (celem uratowania życia). Przestrzegał, że jeśli nie przyjmą wiary muzułmańskiej, zostaną zabici. Staś, poważnie zamyślony nad jego słowami, długo milczał. Dotarli do drewnianych bud, które zamieszkiwał prorok ze swą świtą.

Rozdział 18

Weszli do izby. Zobaczyli Mahdiego leżącego na miękkim tapczanie. Obok niego siedziały żony proroka i kalifowie. Sudańczycy i Beduini padli na twarze przed majestatem, który wielbili. Staś, mimo porozumiewawczych znaków Greka, skłonił się tylko. Pobladł lekko, ale patrzył na proroka spokojnym wzrokiem, dumny i uczciwy. Idrys, bijąc czołem o ziemię, opowiedział, z czym przybyli. Po chwili prorok spytał Stasia, czy chcą przyjąć jego wiarę. Chłopiec z podniesionym czołem odmówił. Mahdi przez chwilę zaniemówił. Ukrył wzburzenie, gdyż bardzo lubił, gdy wychwalano jego miłosierdzie. Polecił odesłać dzieci Smainowi, a Beduinów nagrodzić za trudy. Rozżalony Grek wyrzucał Stasiowi lekkomyślność. Idrys i Gebhr, radzi z łaskawości proroka, zastanawiali się, czy Smain również obdarzy ich złotem za przywiezienie zakładników. Mąż Fatmy przebywał podobno w odległej Faszodzie. Powrócili do szałasów na spoczynek. Nel była tak zmęczona, że Staś musiał całą drogę nieść ją na rękach. Idrys też skarżył się na złe samopoczucie.

Rozdział 19

Nocą Idrys rozchorował się na dobre. Rankiem stracił przytomność. Dla dzieci też rozpoczęły się ciężkie czasy. Gebhr, który dostał od kalifa znacznie mniejszą nagrodę, niż się spodziewał, skąpił pieniędzy na żywność. Staś kupił trochę ryżu i daktyli za monety otrzymane od litościwego Greka. Chamis patrzył obojętnie na krzywdę dzieci, poradził Stasiowi, by żebrał. Najbardziej pomógł mu ubogi misjonarz. Oprócz skromnej racji żywności podarował mu chininę niezbędną w czasie febry, zbierającej bogate żniwo w tych okolicach. Pewnego ranka sługa Mahdiego przyniósł polecenie, by Beduini i Sudańczycy udali się jak najprędzej do Faszody wraz z dziećmi, które mają przekazać Smainowi. Grek, dowiedziawszy się o wszystkim, przyszedł wieczorem do szałasu Gebhra i powołując się na wolę Mahdiego, rozkazał, aby dzieciom nie stała się żadna krzywda. Mahdi nie wydał takiego rozkazu, ale Grek to wymyślił, by ratować porwanych, którym szczerze współczuł. Obdarował też dzieci pożywieniem, chininą i szklanymi paciorkami. Uświadomił chłopca, że prorok wysyła ich do Faszody w nadziei, że umrą w drodze (miała to być kara za opór stawiany przez Stasia). Pobłogosławił ich i pożegnał serdecznym słowem.

Rozdział 20

Droga, którą podążała karawana, była bardzo ciężka. Okolice pełne były mokradeł, porośnięte wysoką dżunglą. Z trudem przedzierali się przez gaje akacjowe, omijali wysokie kopce termitów. Spotykali stada słoni wędrujących do wodopoju, długoszyje żyrafy, a czasami gromady bawołów i antylop. Próbowali na nie polować. Niestety, tylko płoszyli te strachliwe zwierzęta. Mieli kłopoty ze zdobywaniem żywności na tych pustych, bezludnych terenach. Minęły trzy tygodnie od wyjazdu z Omdurmanu. Nel bardzo wychudła, jej twarzyczka stała się niemal przezroczysta. Gebhr, zły na Stasia, wyładowywał swój gniew na murzyńskim niewolniku, Kalim. Wilgotny i upalny klimat dał się we znaki wszystkim podróżnikom. Wkrótce zmarła piastunka, Dinah. Dzieci straciły bliską osobę. Gdy dotarli do Faszody, ich oczom ukazały się zgliszcza i ruiny. Ci, którzy pozostali, nocowali w skromnych szałasach. Dowiedzieli się, że Smaina nie ma w Faszodzie. Dwa dni wcześniej wyruszył na południe od Nilu, aby schwytać Murzynów, których miał zamiar sprzedać potem jako niewolników za dobrą cenę. Zaczęto się zastanawiać, co zrobić z dziećmi. Pozostawienie ich w spalonym mieście nie miało sensu. Panował tu głód i febra. Emir nakazał Gebhrowi podążenie śladem Smaina. Nel podarowano młodą niewolnicę o miłej, ładnej twarzyczce. Miała na imię Mea. Sudańczycy i Beduini łudzili się, że przy Smainie schwytają kilku niewolników na sprzedaż. Przygotowania do podróży zajęły im dużo czasu. Wymieniono zmęczone wielbłądy na konie, uzupełniono zapasy wody i żywności. Wyprawa ruszyła.

Rozdział 21

Dziewięć dni karawana podążała śladem pochodu Smaina. Drogę wskazywały im szczątki obozowisk i wypalona dżungla . Później pojawiły się kłopoty. Mąż Fatmy podzielił najwidoczniej swój oddział na kilka mniejszych grup w celu łatwiejszego zdobywania zwierzyny na mięso. Zdarzało się, że krążyli długo po okolicy i wracali w to samo miejsce. Chamis uzupełniał zapasy, strzelając ze starej strzelby do ptaków. Nie nadawała się do zabijania antylop, a nie chcieli dawać Stasiowi sztucera do ręki. Bali się tego buntowniczego chłopca. Nel cierpiała bardzo, widząc, jak okrutnie Gebhr traktuje Kalego. Sudańczyk bił go codziennie batem aż do krwi, a na noc zakuwano chłopca, by udaremnić mu ucieczkę. Młody niewolnik starał się skruszyć serce swego prześladowcy pokorą. Nadaremnie. Pokochał białe dzieci, widząc, że ujmują się za nim.

Pewnego dnia, gdy jechali wąwozem, Saba ogromnie się czegoś przestraszył. Na niewielkiej skale ujrzeli leżącego lwa. Konie kręciły się przerażone. Jeźdźcy też wpadli w panikę. Chamis zaproponował, żeby rzucić zwierzęciu Kalego. W obawie jednak, aby niewolnik nie uciekł między skały, Gebhr postanowił zabić go nożem i rzucić skrwawione ciało lwu. Staś zażądał sztucera. Dali mu broń, wiedząc, że celnie strzela. Chłopiec załadował broń i, przezwyciężywszy strach , strzelił lwu między oczy. Martwy król zwierząt stoczył się ze skały do ich stóp. Potem w przypływie rozpaczliwej odwagi chłopiec zabił znienawidzonych Gebhra i Chamisa, a następnie dwóch Beduinów. Zapanowała niezwykła cisza. Kali rzucił się chłopcu do nóg, błagał o litość. Staś, oszołomiony tym, co się stało, widząc rozszerzone przerażeniem oczy swej małej przyjaciółki, podszedł, by ją uspokoić. Byli wolni, lecz samotni i zagubieni w samym środku pełnego niebezpieczeństw afrykańskiego lądu.

Rozdział 22

Kali i Staś odciągnęli na bok ciała zabitych Beduinów i lwa. Rozpalili ognisko, ponieważ zbliżała się noc. Ustawili dla Nel mały szałas i ogrodzili ich prowizoryczny obóz wysokim ciernistym płotem, zwanym zeribą. Stanowił on pewną ochronę przed dzikimi zwierzętami. Ugotowali obfitą wieczerzę. Kali najadł się po raz pierwszy od czasu dostania się w niewolę. Był pełen podziwu dla Stasia. Nel nie mogła zasnąć. Ostatnie wydarzenia zupełnie wytrąciły dziewczynkę z równowagi. Staś również bardzo przeżywał zabicie porywaczy. W nocy obudziły ich konie zabitych, które przybiegły do ognia, uciekając przed hienami, ucztującymi przy ciałach zastrzelonych. Nel zbudziły te hałasy. Nieśmiało wyjrzała z szałasu. Patrzyła na swego przyjaciela z widoczną obawą. Po chwili wyznała mu z płaczem, że bardzo się boi. Wzruszony syn inżyniera Tarkowskiego łagodnymi słowami uspokajał swą podopieczną. Tłumaczył jej cierpliwie konieczność swego postępku. Utulił rozdygotaną dziewczynkę.

Rozdział 23

Wyczerpani wydarzeniami poprzedniego dnia spali bardzo długo. Dzienne światło rozproszyło nocne lęki. Ruszyli dalej mimo upału, chronili się w cieniu skały. Staś zastanawiał się, jaką drogę obrać, by bezpiecznie dotrzeć do Abisynii, skąd mogliby się dostać w okolice nieobjęte powstaniem. Rozmawiał z Kalim, chcąc uzyskać jak najwięcej wiadomości o młodym Murzynie i jego rodzinnej wiosce.

Okazało się, że jest on synem królewskim z plemienia Wa-hima. Jego wieś znajduje się nad tajemniczą wielką wodą, w pobliżu gór. Jadąc wciąż naprzód, natrafili na stado antylop gnu. Staś zabił jedną, zapewniając gromadce podróżników świeże mięso na pieczeń. Martwili się psem, który zniknął w pogoni za rannym bawołem. Mogło to być dla niego bardzo niebezpieczne spotkanie. W nocy czuwali przy ognisku. Nel płakała cichutko, martwiąc się o Sabę. Gdy Staś obudził się rankiem, z przykrością stwierdził, że Kali zabrał miecz i udał się w niewiadomym kierunku. Chłopiec podejrzewał ucieczkę i poczuł się rozgoryczony niewdzięcznością Murzyna, który mu tak wiele zawdzięczał. Wkrótce wszystko się wyjaśniło. Kali, nie mogąc patrzeć na smutek Nel, odważnie poszedł szukać Saby. Wrócili obaj cali i szczęśliwi z takiego zakończenia historii. Saba dostał od swej maleńkiej pani ostrą burę, a Kali naszyjnik ze szklanych paciorków.

Rozdział 24

Zbliżała się pora deszczowa. Nastały upalne dni i dość chłodne noce. Na niebie pojawiły się nieliczne na razie chmury. Podróż na świeżym powietrzu nie sprawiała im trudności. Staś polował na liczne w tej okolicy ptactwo, nie groził im głód. Czasem stawali pod drzewami chlebowymi, z których Kali i Mea zrywali ogromne owoce, przypominające wyglądem melony. Staś żartował, że jest rycerzem Nel, a ona jego damą. Wspominali też z tęsknotą swoich ojców. Powoli niebo zaczynało się chmurzyć, często pojawiały się przelotne deszcze. Zatrzymali się na noc pod potężnym drzewem, którego konary stanowiły świetne zabezpieczenie przed deszczem. Staś i Kali przygotowali spory zapas drewna na noc, by ognisko nie zgasło. Zebrali się w blasku ognia i wesoło gawędzili. Nagle w nocnej ciszy usłyszeli ryk lwa. Przerażone konie pchały się na zeribę. Kolejne ryki uświadomiły im, że lwów jest więcej. Na dodatek zaczął padać ulewny deszcz, który gasił ognisko. Nie zgasło zupełnie tylko dlatego, że gałęzie drzewa chroniły je przed strugami wody. Burza wciąż się nasilała. Kali wdrapał się na drzewo. Na szczęście namiot Nel ukryty był za kopcem termitów i olbrzymim pniem. Gdy potężny wicher zerwał dach namiotu, a ognisko całkowicie zgasło, sytuacja stała się rozpaczliwa. Za radą Kalego wszyscy schronili się na drzewie i tam spędzili resztę nocy. Słyszeli straszliwe rżenie atakowanych przez lwy koni. Była to okropna i nieskończenie długa noc.

Rozdział 25

Gdy poranne słońce oświetliło obozowisko, cała czwórka zeszła na ziemię. Kali rozpalił ognisko, by wysuszyć mokre ubrania. Staś badał spustoszenia poczynione przez burzę i lwy. Trzy konie zostały rozszarpane i przedstawiały okrutny widok. Po chwili pojawił się uszczęśliwiony Saba i złożył u stóp Stasia swój łup. Była to pręgowana hiena z odgryzioną nogą. Kali tymczasem przygotował smaczny i pożywny rosół z mięsa pentarek, pasków polędwicy z gnu i ziaren durry. Nel wyglądała bardzo źle. Była niewyspana, wyczerpana i bardzo blada. Staś, bojąc się ataku febry, nakarmił ją ostatnią porcją chininy. Wyruszyli w dalszą drogę, gdyż trupy pogryzionych przez lwy koni straszyły dziewczynkę. Jechali brzegiem podzwrotnikowego lasu, podziwiając jego bujną roślinność – wielobarwne storczyki o przeróżnych kształtach, krzewy dzikiego jaśminu, rozłożyste paprocie, daktylowce, chlebowce, palmy wachlarzowe i wiele innych. Kolorowe papużki i małe małpki żałobniczki przyglądały się ciekawie podróżnym. Kali opowiadał o sposobach polowania na lwy w jego wiosce. Na końcu parowu, którym jechali, zobaczyli wielką skałę. Oderwała się od podłoża i zablokowała przejście. Stała się też pułapką dla ogromnego, leżącego z osłabienia słonia. Początkowo Staś zamierzał zabić wyczerpane zwierzę, ale powstrzymały go błagalne prośby małej przyjaciółki. Chłopiec postanowił więc zebrać gałęzie i owoce i już wkrótce, ku wielkiej radości Nel, wszyscy karmili olbrzyma melonami, trawą i liśćmi. Gdy zwierzę się najadło, wstało i zbliżywszy się do pobliskiego wodospadu, piło wodę długą trąbą. Nel była szczęśliwa, że uratowali słonia od śmierci głodowej. Pełna ufności w możliwości Stasia szepnęła mu, że na pewno znajdzie sposób na uwolnienie słonia z pułapki.

Rozdział 26

Po spokojnym, nocnym wypoczynku udali się do słonia, by zrzucić mu kolejną porcję żywności. Kali był niezadowolony z takiego rozwoju sytuacji. Uwielbiał mięso i nie rozumiał, dlaczego tracą siły na znoszenie takiej ilości pokarmu, zamiast zabić słonia i zjeść go.

Mea od dłuższego czasu zazdrościła Kalemu naszyjnika ze szklanych paciorków, który otrzymał za odnalezienie Saby. Zapragnęła dokonać równie wspaniałego czynu, aby zasłużyć na upragniony podarunek. Wspięła się na olbrzymie drzewo. Widziała na nim szare papużki i postanowiła przynieść je Nel. Niestety, gniazdo okazało się puste. Staś, wzruszony jej wysiłkiem, obiecał dziewczynie paciorki za jej przywiązanie do małej pani.

Okolica, w której się zatrzymali, była niezwykle obfita w zwierzynę i owoce. Znaleźli też olbrzymi baobab, którego pień, wewnątrz spróchniały, z trudem zdołałoby objąć piętnastu ludzi. Postanowili go oczyścić i urządzić w środku znakomitą kryjówkę. Potrzebowali dłuższego postoju celem przeczekania pory deszczowej.

Rozdział 27

Oczyszczanie nowego schronienia z dawnych lokatorów wymagało wielkiego wysiłku i czasu. Najpierw opuściły go wykurzone dymem nietoperze, później olbrzymi wąż boa, którego słoń zmasakrował, podrzucając w powietrze trąbą. Nel była bardzo dumna ze swego podopiecznego i nagrodziła go garścią daktyli. Słoń najwyraźniej zapałał sympatią do dziewczynki. Staś podejrzewał, że uda się go z czasem oswoić. Wypalili wnętrze baobabu. Uciekały z niego w popłochu chrząszcze, włochate pająki, wielkie liszki i jadowite stonogi. W końcu żar wrzuconych węgli wypłoszył wszystkie owady. Oczyszczone wnętrze było tak duże, że Staś za pomocą płócien namiotu zrobił w nim dwa osobne pokoje – jeden dla Nel i jej piastunki, drugi dla siebie i Kalego. Podłogę wysypano wyprażonym w słońcu piaskiem. Dwa otwory (okienny i drzwiowy) dostarczały światła oraz świeżego powietrza. Kali zrobił też z płatów kory zabezpieczenia od deszczu. Pracowali wytrwale, ciesząc się z nowego, solidnego schronienia.

Rozdział 28

Nowa siedziba została nazwana „Krakowem”. Wciąż ją udoskonalano i urządzano. Rozpoczęła się pora deszczowa. Kilka razy dziennie pojawiały się krótkotrwałe, lecz obfite opady, po których rośliny zieleniły się i kwitły coraz bujniej. Któregoś ranka Staś wybrał się na polowanie, Kali łowił ryby w pobliżu wodospadu, a Mea gotowała posiłek. Nel, zbierając kwiatki, podeszła aż po oderwany głaz skalny, który uwięził słonia. Zauważyła szczelinę i postanowiła ukradkiem spojrzeć przez nią na olbrzymiego więźnia. W końcu przeszła przez otwór. Słoń pił wodę z wodospadu. Nagle obrócił się, zauważył dziewczynkę i ruszył wolno ku niej. Przestraszona Nel wyciągnęła do niego rączkę z bukietem uzbieranych kwiatów. Przemawiała do niego słodkim, drżącym głosikiem. Słoń był najwyraźniej ucieszony wizytą i nie przejawiał złych zamiarów. Pozwolił się głaskać po trąbie i przytulać. Wydawał przy tym radosne gulgotanie. Ośmielona dziewczynka rozpoczęła zabawę z nowym przyjacielem. Olbrzym kołysał ją delikatnie na swej potężnej trąbie. Później, spostrzegłszy w jego stopach bolesne kolce, dziewczynka uwolniła od nich zwierzę. Tymczasem starszy opiekun Nel, zaniepokojony jej nieobecnością, rozpoczął poszukiwania. Z przerażeniem dostrzegł dziewczynkę siedzącą przy nodze słonia. Zanim ochłonął, dziewczynka opowiedziała mu o przebiegu spotkania. Poprosiła też zwierzę, by pokołysało Stasia. Ponieważ spadły pierwsze krople deszczu, trzeba było przerwać zabawę. Niestety, słoń nie chciał rozstać się z dziećmi. Sytuacja stała się bardzo kłopotliwa. Na szczęście udało im się opuścić kotlinkę. Słoń długo ryczał z żalu.

W przyniesionych przez Kalego rybach znaleźli duże pęcherze. Postanowili z nich zrobić „szyby” do otworu okiennego i latawce, na których napiszą prośby o ratunek.

Gdy deszcz ustał, dzieci poszły odwiedzić słonia. Zepchnęły w dół przygotowaną wcześniej żywność i nadały mu imię King, czyli król.

Rozdział 29

Minęło kilka dni. Częste wizyty u Kinga nauczyły zwierzę, że jego mała przyjaciółka opuszcza go tylko chwilowo. Kali z podziwem traktował dziewczynkę, która obłaskawiła tak groźnego olbrzyma, i nazywał ją dobrym Mzimu (duch, bóstwo).

Staś doszedł do wniosku, że mógłby wysadzić skałę prochem, ale to pochłonęłoby większość ich ładunków. Nowy przyjaciel przysporzył mu wiele trosk. Na dodatek Kalego pokąsały straszliwie dzikie pszczoły. Biedny Murzyn stracił przytomność. Dopiero po dziesięciu dniach leczenia i troskliwej opieki doszedł do siebie. Potem zachorowały konie pokąsane przez muchy tse-tse. Na koniec pojawiło się największe niebezpieczeństwo: febra.

Rozdział 30

Nel zaczęła się skarżyć na brak apetytu i dziwny niepokój. Wstrząsały nią dreszcze. Staś otulał ją i poił gorącą wodą z miodem. Niewiele to pomagało. Dziewczynka chwilami traciła przytomność i majaczyła. Wierny Kali wznosił modły do swych afrykańskich bóstw i składał im ofiary, chcąc wyprosić wyzdrowienie ślicznej panienki, którą prawdziwie pokochał. Na przemian następowały okresy polepszenia i pogorszenia stanu zdrowia chorej dziewczynki. Staś modlił się gorąco i nie mógł znieść swojej bezsilności.

Rozdział 31

Po tygodniu przyszedł drugi atak febry. Z przerażeniem patrzyli na wychudzoną dziewczynkę. Wszyscy czuli, że śmierć jest bardzo blisko. W pewnej chwili Kali zauważył w oddali dym, unoszący się między dwoma wzgórzami. Obecność w pobliżu nieznanych podróżnych przeraziła wszystkich. Staś rozmyślał o ludziach, którzy rozpalili ognisko. Mogli oni stanowić śmiertelne niebezpieczeństwo lub wybawienie. Nocą pozostawił Murzynów na straży i wyruszył w stronę ogniska. Przeprawa nocą przez dżunglę była niezwykle trudna i niebezpieczna. Skradał się ostrożnie, uważnie nadsłuchując odgłosów dochodzących z ciemności. Po dwóch godzinach dotarł do wzgórz. W ciszy usłyszał jedynie parskanie koni. Nie zauważył żadnych ludzi. Doczołgał się na skalny ustęp i spojrzał w dół. Zobaczył w świetle płonącego stosu wielki namiot. Przed nim leżał na polowym łóżku człowiek w białym stroju europejskim. Mały Murzynek dokładał suche drewno do ogniska. Po obu stronach namiotu spali w szeregach Murzyni. Staś zsunął się na dół.

Rozdział 32

Przez dłuższą chwilę obserwował w milczeniu dziwny obóz. W końcu przedstawił się leżącemu. Okazało się, że jest to Szwajcar z Zurychu, pan Linde. Dwa dni temu został ciężko zraniony przez dzika ndiri. Dręczyła go gorączka, ponieważ wywiązała się infekcja rany. Leżący w pobliżu Murzyni umierali na śpiączkę.

Linde podarował chłopcu dwa słoiki drogocennej chininy, herbatę, kawę, ryż i wino. Poprosił, by Staś wrócił nazajutrz po resztę zapasów. Ofiarował mu też konia, by szybko dostarczył chorej Nel lekarstwo.

Kali powitał radośnie swego pana. Wyczyn Stasia był dla niego czymś naturalnym. Od dawna uważał chłopca za istotę potężną i wszechmocną.

Staś szybko podał Nel lekarstwo. Opowiedział jej o dziwnym obozie śmierci, z którego powrócił, i o rannym podróżniku. Rozpierała go duma, gdy widział wdzięczność i miłość w oczach chorej przyjaciółki.

Rozdział 33

Późnym popołudniem, po solidnym wypoczynku, chłopiec ponownie odwiedził Lindego. Zabił dla niego dwa ptaki, by nakarmić rannego świeżym mięsem. Podróżnik czuł się trochę lepiej. Udzielił Stasiowi wielu cennych wskazówek, dotyczących dalszej wędrówki i niebezpieczeństw, których powinien unikać. Polecił, aby udali się na wschód, w kierunku oceanu, po solidnym wypoczynku i całkowitym wyzdrowieniu Nel. Wskazał mu opuszczoną wioskę murzyńską, położoną na płaskim szczycie góry.

Opowiedział chłopcu swoją historię – był synem zamożnego kupca. Zdobył wykształcenie jako inżynier, ale od najmłodszych lat marzył o dalekich podróżach. Gdy odziedziczył po ojcu znaczną fortunę, wybrał się do Egiptu. Poświęcił się geografii Afryki. Należał do wielu towarzystw geograficznych. Ostatnią podróż rozpoczął od Zanzibaru. Zwiedzał góry Karamojo, gdy uczestników jego wyprawy dosięgła ospa, a później śpiączka. W czasie polowania podszedł lekkomyślnie do rannego dzika. Zwierzę rozszarpało mu nogę i zmiażdżyło kręgosłup. Linde wiedział, że nie ma już dla niego ratunku. Czekał spokojnie na śmierć. Poprosił Stasia, by przyjechał nazajutrz i ochrzcił wodą umierających Murzynów.

Rozdział 34

Staś dotrzymał słowa. Rankiem przyjechał do obozowiska umierających i każdego z nich skrapiał wodą, mówiąc: „Ja ciebie chrzczę – w imię Ojca i Syna, i Ducha…”. Podróżnik był coraz słabszy. Chwilami tracił przytomność. Zmarł trzy dni później. Staś z Kalim pochowali go w jaskini. Małego Murzynka o imieniu Nasibu zabrali do „Krakowa”. Przez długi czas trwało przewożenie ładunków z bezcennymi skarbami (broń, naboje, zapasy żywności) z obozu Lindego do baobabu. Pogrzebano zmarłych na śpiączkę. Mając pod dostatkiem materiałów wybuchowych, postanowili uwolnić słonia ze skalnej pułapki. King był już zupełnie oswojony i mógł stanowić dla nich wielką pomoc w dalszej wędrówce. Z uwolnienia olbrzyma najbardziej cieszył się Kali, któremu ubył codzienny obowiązek gromadzenia żywności dla słonia.

Kończyła się pora deszczowa. Staś postanowił przenieść się na górę wskazaną mu przez Henryka Lindego. Podróż dzięki kompasowi, znakomitej lunecie, dużej liczbie koni i Kingowi przebiegała sprawnie. Dotarli na miejsce bez przeszkód. W pobliżu zauważyli las bananowców pełen dojrzałych owoców. Mogły być zdrowym i pożywnym posiłkiem dla ludzi oraz słonia. Chaty murzyńskie pełne były kości ludzkich i zwierzęcych. Kali i Nasibu uprzątnęli je dokładnie i wrzucili do pobliskiej rzeki. Zamieszkali w największej z chat, która uprzednio należała do wodza wioski. Szczyt nazwano Górą Lindego, a opuszczoną wioskę imieniem Nel, z czego dziewczynka była niezmiernie zadowolona.

Rozdział 35

Nazajutrz dokładnie zwiedzili nową posiadłość. Było tu źródło czystej wody oraz mały wodospad. Oprócz bananów znaleźli palmy z orzechami kokosowymi, pola manioku (jego korzenie dostarczały Murzynom ulubionego pokarmu) i dużą ilość zwierzyny – stada antylop, zebr, bawołów, a w rzece mnóstwo ryb. Powietrze było tu suche i zdrowsze niż w dolinach. Mały Nasibu odnalazł w krzakach kozę z koźlątkiem, co zapewniło wszystkim codzienną porcję świeżego mleka.

Gdy już zagospodarowali się w tej urodzajnej krainie, Staś postanowił zabrać się do nawrócenia na wiarę chrześcijańską trójki ciemnoskórych towarzyszy podróży. Postanowił też nauczyć Kalego, jak posługiwać się bronią palną i wysyłać latawce. Planował zrobienie zapasów suszonego i wędzonego mięsa na dalszą wędrówkę. Mijał czas spędzany pracowicie na przygotowaniach do drogi. Klejenie latawców również było męczące. Nel szybko wróciła do zdrowia. Staś wyrósł i zmężniał, trudy wędrówki zahartowały go. Był teraz prawdziwym afrykańskim podróżnikiem, znakomitym strzelcem i przewodnikiem małej karawany. Największą trudność sprawiało mu nauczenie Kalego zasad wiary chrześcijańskiej. Murzyn miał swoiste poczucie dobra i zła. W końcu jednak doszło do uroczystości ochrzczenia trzech dusz pogańskich. Staś i Nel jako rodzice chrzestni ofiarowali im w prezencie biały perkal i sznury niebieskich paciorków. Mea była nieco zawiedziona, gdyż oczekiwania, że po chrzcie stanie się białą kobietą, nie spełniły się.

Rozdział 36

Kali szybko nauczył się strzelać. Staś rozmawiał z nim o możliwości udania się do wioski plemienia Wa-himów, którego królem był ojciec Murzyna. Pamiętając bezcenne wskazówki Lindego, planował dalszą drogę. Liczył, że współplemieńcy Kalego pomogą im i wzmocnią liczebnie karawanę. Odkładał jednak dzień wyjazdu, jak tylko mógł. Na Górze Lindego mieli znakomite warunki do życia, a podróż mogła przynieść różne niespodzianki. Pod koniec pobytu mały Nasibu, zbierając banany, które suszył potem i rozcierał na mąkę, został porwany przez olbrzymiego goryla. Dopiero interwencja słonia uratowała chłopca. W końcu wszystko było już gotowe. Na grzbiecie Kinga ulokowano oprócz bagaży specjalne siodło z dachem dla Nel.

Rozdział 37

Wyruszyli wczesnym rankiem, po odmówieniu modlitwy. Na przodzie karawany jechał konno Staś, a przy nim biegł, wesoło poszczekując, Saba. Za nim kroczył dostojnie King, niosący na swym grzbiecie Nel i Meę oraz bagaże. Następnie szły szeregiem konie Lindego. Pochód zamykał Nasibu na osiołku. Wędrowali przez zalesione tereny. Spotykali olbrzymie osty i wrzosy wysokie na kilka metrów. Widok Kinga płoszył stada antylop, dzikich krów i żyraf, a nawet nosorożce. Podróżowali dość wolno i Staś martwił się, co może im się przydarzyć, zanim dotrą do wioski Wa-hima. Nie mógł przyspieszać marszu, ponieważ bał się o zdrowie dziewczynki. Spore zapasy lekarstw, ładunków i żywności gwarantowały spokojne podróżowanie.

Rozdział 38

W czasie podróży dzieci często wspominały swych ojców, wyobrażały sobie wielką radość z niespodziewanego spotkania, gdy już dotrą nad ocean. Staś marzył o pochwałach, jakie otrzyma od ojca i pana Rawlisona, gdy dowiedzą się, w jaki sposób uratował siebie i Nel. Tymczasem jednak rozciągała się przed nimi bezkresna i tajemnicza przestrzeń afrykańskiej ziemi. Pewnego dnia zobaczyli przed sobą pole manioku i pracujących na nim Murzynów. Kali postanowił zostać przewodnikiem i zwrócił się do pracujących w swoim języku. Na jego głos Murzynki zerwały się z wrzaskiem i uciekły w popłochu do wioski ukrytej za krzewami. Karawana wolno zbliżyła się do chat. Czekali tam na nich wojownicy z łukami i włóczniami. Stali nieruchomi, lecz groźni. Widok Kinga, na którego grzbiecie stał namiot Nel, wprawił ich w ogromne zdumienie. Kali wyjaśnił im spokojnie, że przybywają w pokojowych zamiarach, na grzbiecie zaś słonia siedzi dobre Mzimu, którego olbrzymi zwierz słucha jak niewolnik. Biały wielki pan (Staś) ma w ręku piorun, którym zabija złych ludzi (strzelba). Mieszkańcy wioski zbliżyli się trochę. Lękiem napawał ich też Saba. Gdy Staś odsłonił ściany namiotu i ukazał oczom zebranych prześliczną, białą dziewczynkę – dobre Mzimu – padli na ziemię, wznosząc błagalne okrzyki: „aka! aka!”. W tym momencie King zaryczał przeraźliwie, Saba zaczął szczekać, co wywarło ogromne wrażenie na Murzynach. Kali zdołał ich jednak uspokoić. Zapewnił, że obecność dobrego Mzimu przyniesie im pomyślność. Staś zauważył wśród tłumu Murzyna w czapce ze skórek szczurzych, który wysłuchawszy Kalego, cichcem podążył do chaty stojącej na uboczu wioski. Tymczasem Nel witała zebranych, serdecznie się uśmiechając i podając im dłoń. Później Kali zawarł braterstwo z wodzem przez zjedzenie kawałka surowej wątroby. Nagle z chaty, w której zniknął człowiek w szczurzej czapce, dobiegły dziwne odgłosy. Bicie w bęben, wycie i huk. Spowodowały one ogromne zamieszanie. Okazało się, że to miejscowy czarownik obudził złe Mzimu i żąda dla niego ofiar od przybyłych. Staś oburzył się, widząc przewrotność czarownika. Siedząc na Kingu, pognał słonia na chatę, z której wciąż dochodziły niesamowite hałasy. King stratował ściany chaty i uniósł czarownika w górę. Oczom zebranych ukazał się specjalnie skonstruowany bęben. Staś ośmieszył czarownika przed mieszkańcami wioski. Zdemaskował go jako oszusta wyłudzającego ofiary dla Mzimu, którego nie ma. Rozgniewani Murzyni chcieli zabić czarownika, Nel uprosiła ich, by darowali mu życie. Oszusta wypędzono ze wsi. Kobiety zaczęły znosić dziewczynce różne prezenty: kury, jaja, czarną fasolę, koźlęta, a nawet piwo warzone z prosa. Staś obdarował je kolorowym materiałem, koralikami i lusterkami. Zapanowała powszechna radość. Noc spędzono na ucztowaniu i tańcach.

Rozdział 39

Na pożegnanie mieszkańców gościnnej wioski Staś upolował wielkiego bawołu, co bardzo ich ucieszyło. Karawana ruszyła dalej. Noce na pustyni były niezwykle chłodne, dni upalne. Kali nosił z dumą skórę pantery zabitej przez Stasia, był to znak, że pochodzi z królewskiego rodu. Mijali kolejne wioski. Początkowo wzbudzali strach, a później Kali zawierał przymierze braterstwa z wodzami (jedząc surową wątrobę). Nel jako dobre Mzimu zyskiwała sobie wszędzie sympatię. Dotarli do terenów górzystych. Było tu wiele ptaków: różnorodne gatunki gołębi, wróbli, papug i rajskie muchołówki. Z przyjemnością słuchali ich wesołych treli. Pewnego dnia Nel wybrała się na mały spacer w pobliżu obozu. Postanowiła zerwać różowe kwiaty kusso. Gdyby nie przytomność Stasia i jego umiejętności strzeleckie, dziewczynka padłaby ofiarą geparda. King stratował zabite zwierzę, gdy zrozumiał, że zagroziło jego pani. Ta przygoda jeszcze raz potwierdziła, że Afryka jest bardzo niebezpieczną krainą i wciąż muszą zachowywać dużą ostrożność.

Rozdział 40

Kolejny postój zrobili na wysokim wzgórzu, przypominającym Górę Lindego. Dzieci przygotowały kilka latawców. Umieściły na nich napisy po francusku, angielsku i arabsku. Zbliżali się powoli do krainy Wa-himów. Staś zaniepokojony był informacją, że sąsiadujący z nimi Samburowie są w stanie wojny z plemieniem Kalego. Zatrzymali się w pustej dolinie, a Kali wyruszył konno na zwiad. Powrócił wielce strudzony, przynosząc wieści o konflikcie i przeważającej liczbie Samburów. Poprosił Stasia o pomoc. Poradził, by zostawić Nel w lueli, czyli fortecy dla kobiet, gdzie będzie bezpieczna. Tak też zrobili. Staś jechał na Kingu jak wódz, a za nim Kali z grupą wojowników ojca.

Rozdział 41

Staś postanowił uderzyć na Samburów nocą i wystraszyć ich kolorowymi racami. Wybuch czerwonych ogni na niebie, przeraźliwy ryk słonia, wrzaski wojowników spowodowały wśród przeciwników ogromny popłoch. Walka odbywała się w ciemnościach. Wojownicy Wa-hima mordowali przeciwników bez litości. Staś nie brał udziału w walce, gdyż przyrzekł Nel, że nie zabije już nikogo. Zachęcał tylko Kinga do wydawania głośnych ryków. Niestety, smutne to było zwycięstwo – zmarł od ran ojciec Kalego. Towarzysz wędrówek Stasia i Nel, jako najstarszy syn królewski, przejął władzę. Umieścił białych przyjaciół w pięknej chacie i nakazał, by przyniesiono najlepsze jedzenie. Miał zamiar zabić wszystkich pojmanych do niewoli, ale Staś wytłumaczył mu niewłaściwość takiego postępowania. Poradził mu, by pozbył się czarowników i zawarł pokój z Samburami. Najstarszym członkom plemienia nie spodobały się nowe zwyczaje, a ośmieszeni i ukarani chłostą czarownicy poprzysięgli zemstę młodemu królowi.

Rozdział 42

Czyniono przygotowania do piątej, najdłuższej i najbardziej niebezpiecznej podróży. Staś ćwiczył czterdziestu wojowników Wa-hima w obsłudze karabinów. Oprócz nich miało mu towarzyszyć dwustu innych, uzbrojonych w łuki i włócznie. Był dumny z posiadania takiej armii. Najbardziej bał się okolic pozbawionych wody. Murzyni nie potrafili udzielić mu konkretnych informacji o biegu rzeki lub jeziorach. Miał zamiar pozostawić Kalego w wiosce, ponieważ obawiał się, że jego nieobecność spowoduje zamieszki między młodymi a zwolennikami starych obyczajów. Kali prosił swego białego pana, by zabrał go ze sobą, ale dopiero interwencja płaczącej Nel skłoniła go do ustępstwa.

Rozdział 43

W końcu karawana, obficie zaopatrzona w wodę, owoce, suszone mięso i ogromne ilości placków, wyruszyła w drogę. Staś, jadąc na Kingu, patrzył dumnie na liczne szeregi swych wojowników. Czuł się jak wódz. Z niepokojem zauważył wśród uczestników wyprawy dwóch czarowników z wioski. Kali postanowił zabrać ich, by nie podburzali Wa-himów w czasie jego nieobecności. Nie budzili oni zaufania. Początkowo maszerowali brzegiem jeziora, później przez tereny górzyste, pokryte lasami. Po drodze zauważyli legendarne słonie wodne, które wzbudziły ich zainteresowanie. Dziwne zwierzęta nurkowały w jeziorze. Do tej pory żaden Europejczyk nie zdołał zobaczyć ich na własne oczy.

Rozdział 44

Minęło dziesięć dni. Karawana dotarła na wielką równinę porośniętą żółtymi trawami, karłowatymi akacjami i niskimi krzewami, które nie dawały cienia. Na pojedynczych drzewach przesiadywały sępy i biało-czarne ptaki podobne do kruków. Upał dawał się wszystkim we znaki. Bezwodna okolica wystraszyła Murzynów i rozpoczęły się pierwsze ucieczki. Było coraz mniej pożywienia dla koni, osła i słonia.

Wysoka temperatura bardzo niekorzystnie wpłynęła na zdrowie Nel. Na szczęście po pewnym czasie natrafili na małą rzeczkę. Napoili zwierzęta, napełnili wodą skórzane worki, a ludzie wykąpali się i odpoczęli, co znacznie poprawiło nastroje. Kolejne etapy wędrówki znów przebiegały w straszliwym upale. Znikła roślinność. Ostrożnie wydzielano wodę z zapasów. Murzyni buntowali się coraz głośniej. Najgorsze było jednak jeszcze przed nimi. Pewnej nocy czarownicy zabili strażnika, rozcięli worki z wodą i uciekli. Karawanie zagroziła śmierć.

Rozdział 45

Zemsta opiekunów złego Mzimu wywołała przerażenie. Kali pojechał konno w pogoń za czarownikami, aby odzyskać dwa pozostałe worki z wodą, które zabrali ze sobą. Staś pozostał, by w razie konieczności uciszyć bunt Murzynów. Oni jednak, gdy opadło pierwsze wzburzenie, pokładli się na ziemi i cicho czekali na śmierć. Powrócił Kali, przywożąc poszarpane worki i wieść, że czarownicy zginęli zaatakowani przez lwa. Zrozpaczony król Wa-himów zaproponował, żeby Nel – dobre Mzimu – poprosiła Boga białych ludzi o deszcz. Wzruszona dziewczynka długo modliła się o ratunek.

Nazajutrz Staś wygłosił do Murzynów długą mowę, aby zachęcić ich do wysiłku. Wojownicy Kalego posłusznie powstali do drogi, ale Samburowie postanowili wrócić. Zmniejszona karawana wolno ruszyła przed siebie. Z nieba lał się okrutny żar, ludzie nie mieli czym oddychać. Nel schroniła się w swym namiociku na grzbiecie Kinga. Staś zachował dla niej ostatnie krople życiodajnej wody. Wkrótce padł jeden z koni i zmarło kilku Murzynów. Potem następni. Gdy nadeszła noc, wszyscy pokładli się na piasku. Kali był umierający. Mea położyła się obok swego przyjaciela i objąwszy go za szyję, wyszeptała cicho, że chce umrzeć razem z nim. W nocnej ciszy ludzie i zwierzęta oczekiwali na śmierć.

Nagle, gdy zawiał chłodniejszy wiatr od wschodu, Saba poderwał się i zaczął węszyć. Zaszczekał, potem pędem pobiegł przed siebie. Wrócił po pewnym czasie, bardzo niespokojny. Najwyraźniej wzywał Stasia, by ten poszedł za nim. Chłopiec nagle oprzytomniał. Pełen nadziei wypuścił w niebo czerwoną racę. Po chwili ujrzał na niebie inne. Zrozumiał, że nadchodzi ratunek. Półżywi ludzie ostatkiem sił zerwali się i biegli w kierunku światła. Na ich powitanie szedł szereg Murzynów z zapalonymi pochodniami. Na ich czele Staś rozpoznał kapitana Glena i doktora Clary’ego. Byli to dwaj oficerowie angielscy, poznani przez dzieci w pociągu.

Rozdział 46

Mężczyźni ci byli członkami ekspedycji rządowej, badającej stoki góry Kilimandżaro. Wiedzieli o porwaniu dzieci, ale byli pewni, że dawno już zmarły. Żal im było sympatycznego Polaka i ślicznej dziewczynki, lecz dawno stracili nadzieję na ich ocalenie. Po trzech miesiącach wędrówki rozbili obóz nad jeziorem. Zauważyli tu latawce wysłane przez Stasia. Byli wstrząśnięci faktem, że dzielny chłopiec uratował siebie i małą towarzyszkę z niewoli i wędrują przez bezkresne obszary Afryki. Przerwali postój i wyruszyli na pomoc. Poszukiwania nie dały żadnego rezultatu. Dopiero raca wysłana przez chłopca naprowadziła ich na ślad dzieci.

Zakończenie

Radość z tego spotkania była wprost nie do opisania. Napojeni i nakarmieni uczestnicy karawany długo wypoczywali, zanim odzyskali siły. Opowieściom nie było końca. Pożegnanie z Kalim wywołało nową falę wspomnień i ogromne ilości łez.

W drodze powrotnej Staś dowiedział się o śmierci Mahdiego (zmarł na zawał). Władzę po nim objął okrutny Abdullahi. Jego rządy wzbudziły falę buntów. Oficerowie przewidywali szybki koniec rządów dyktatora. Wysłano depeszę do zrozpaczonych ojców. Zaplanowano spotkanie w Mombasie. Podróż miała trwać około miesiąca.

Cudownie ocalone dzieci doczekały się wreszcie spotkania z ukochanymi ojcami. Wracali wspólnie do Suezu wygodnym statkiem francuskim. Całymi godzinami siedzieli w kabinach i opowiadali szczegółowo o kolejnych etapach swej wędrówki, niebezpiecznych przygodach, cierpieniach w niewoli u Sudańczyków.

Po powrocie do Port Saidu pan Rawlison zabrał Nel do ojczystej Anglii i osiadł tam na stałe. Staś ukończył szkołę w Egipcie, potem pojechał do Zurychu na studia. Uzyskawszy dyplom inżyniera, podjął pracę przy budowie tuneli w Szwajcarii. Przez te wszystkie lata dzieci prowadziły ze sobą serdeczną korespondencję. Po dziesięciu latach Władysław Tarkowski podał się do dymisji i wyjechał z synem do Anglii, by spotkać się z Nel oraz jej ojcem. Spędzili wakacje w letnim domu Rawlisona. W tym czasie Nel była już śliczną osiemnastoletnią panienką, a Staś dwudziestoczteroletnim mężczyzną. Pobrali się i po śmierci pana Rawlisona wyruszyli w długą podróż szlakiem swych przygód, które przeżyli przed laty w Afryce. Po powrocie do Europy osiedlili się na stałe w Polsce (już wolnej) wraz z panem Tarkowskim.

Streszczenie krótkie

Główni bohaterowie, czternastoletni Staś Tarkowski i ośmioletnia Nel Rawlison, zostają porwani przez Beduinów i zawiezieni do Chartumu, gdzie swoją siedzibę ma Mahdi – przywódca powstania przeciwko Anglikom. Z trudem znoszą uciążliwą podróż przez pustynię. W Chartumie okazuje się, że muszą jechać dalej – Mahdi poleca porywaczom, by zawieźli dzieci do Smaina, który zaproponuje Anglikom oddanie ich w zamian za swoją żonę, Fatmę, i jego dzieci. Staś i Nel zostają tym samym skazani na śmierć – okrutny przywódca powstania spodziewa się, że zginą w tropikalnej dżungli z powodu febry lub malarii. Tymczasem Staś zabija porywaczy i wraz z Murzynami, Kalim i Meą, próbują dotrzeć do ludzkich siedzib. Bohaterowie przeżywają wiele przygód, poznają rośliny i zwierzęta Czarnego Lądu, pokonują liczne niebezpieczeństwa, z których największa to febra, na którą zapada Nel. Dzięki odwadze i wiedzy Stasia udaje im się powrócić do ojców. W Epilogu jest informacja, że Staś i Nel pobrali się.

Jest to powieść podróżniczo-przygodowa. Autor opisał ciekawe, chwilami dramatyczne przygody głównych bohaterów w Afryce. Umieścił akcję w atrakcyjnym dla polskiego czytelnika miejscu – opisał faunę i florę kontynentu afrykańskiego oraz jego rdzennych mieszkańców – murzyńskie plemiona.

Plan wydarzeń

  1. Staś i Nel w Port Saidzie.
  2. Podróż z ojcami do Medinet.
  3. Boże Narodzenie – Nel dostaje od pana Tarkowskiego olbrzymiego psa – Sabę.
  4. Porwanie.
  5. Trudna podróż przez Pustynię Libijską.
  6. Wiadomość o zdobyciu Chartumu przez powstańców Mahdiego.
  7. W Omdurmanie.
  8. Droga do Faszody.
  9. Staś zabija lwa i Beduinów – dzieci odzyskują wolność.
  10. Przez dżunglę.
  11. Spotkanie z uwięzionym w wąwozie słoniem.
  12. Mieszkanie w baobabie o nazwie „Kraków”.
  13. Największe z niebezpieczeństw – febra.
  14. Staś wyrusza do obozu Lindego.
  15. Uwolnienie Kinga.
  16. W kraju Wa-hima.
  17. Dzieci wyruszają dalej.
  18. Nareszcie nadchodzi pomoc.
  19. Spotkanie z ojcami w Mombasie.

Charakterystyka bohaterów

Staś Tarkowski – bohater główny, ma 14 lat. Był nazywany „dzieckiem pustyni”, ponieważ urodził się i wychował w Port Saidzie. Staś był wyższy i silniejszy niż zwykle bywają chłopcy w jego wieku. Był zdolnym uczniem, lubił zwłaszcza uczyć się języków obcych. Był wesołym i towarzyskim chłopcem. Łatwo nawiązywał kontakty z innymi ludźmi. Znał wszystkich współpracowników ojca, chętnie rozmawiał z robotnikami: Arabami, Nubijczykami i Murzynami z innych części Sudanu. Doskonale orientował się w okolicy, chętnie poznawał nowe rejony i nowych ludzi. Chłonął wszystkie informacje.

Staś odziedziczył po ojcu odwagę i zaradność. Był także chłopcem bardzo odpowiedzialnym. Nie załamywał się w trudnych sytuacjach. Wiele razy dowiódł, że stać go na prawdziwe bohaterstwo: opiekował się Nel jak dorosły mężczyzna, podczas wędrówki podejmował mądre i dojrzałe decyzje. W czasie audiencji u Mahdiego nie wyrzekł się swojej wiary, zachował się z wielką godnością, czym zadziwił wszystkich obecnych. Udowodnił, że jest Polakiem i chrześcijaninem. W trakcie podróży przez puszczę Staś niespodziewanie stanął przed bardzo trudną decyzją. Po zabiciu lwa chłopiec zabił eskortujących ich Beduinów. Był przekonany, że nie ma innej drogi ocalenia, mimo to bardzo przeżył ten czyn. Miał silne wyrzuty sumienia, dopiero ojciec rozwiał jego wątpliwości.

Wobec Nel Staś był niezwykle troskliwy i opiekuńczy. Poświęcał się dla jej dobra. W Omdurmanie głodował, aby Nel miała co jeść. Tuż przed nadejściem pomocy oddał przyjaciółce ostatnie krople życiodajnej wody. Gotów był umrzeć, by tylko Nel przeżyła.

Staś Tarkowski to piękna i szlachetna postać. Jest wspaniałym synem i oddanym przyjacielem. Można mu zaufać i czuć się przy nim bezpiecznie. Jest dzielny i mądry. Marzenia Stasia się spełniły – został prawdziwym bohaterem.

Nel Rawlison – bohaterka główna, córka pana Rawlisona, śliczna, ośmioletnia dziewczynka. Wszystkich zachwycała urodą i wdziękiem. Była Angielką. Jej matka zmarła, gdy Nel miała trzy lata.

Bohaterka była wesołą, troszkę nieśmiałą dziewczynką. Wrażliwa i delikatna zawsze była otoczona kochającymi ją ludźmi. Zwykle towarzyszył jej ojciec lub Staś, a także pani Olivier – nauczycielka, i Dinah – murzyńska piastunka. Dziewczynka traktowała Stasia z wielkim szacunkiem, ufała mu bezgranicznie i czuła się przy nim absolutnie bezpieczna. Wierzyła w jego zapewnienia, że nie pozwoli jej skrzywdzić.

Nel jest sympatyczną bohaterką. Darzy przyjaźnią Kalego i Meę, którzy ją kochają. Zresztą Nel z łatwością zdobywa sympatię otoczenia. Potrafi oswoić nawet olbrzymiego i dzikiego mieszkańca puszczy – słonia. Zjednuje sobie wszystkich urodą, delikatnością i serdecznością.

Władysław Tarkowski – bohater epizodyczny, ojciec Stasia, Polak. Brał udział w powstaniu styczniowym w 1863 r. Został wówczas ranny. Za patriotyczną postawę i walkę Tarkowski został zesłany na Syberię, ale zdołał uciec i przedostać się za granicę. Był doskonałym fachowcem i jego pracę przy budowie Kanału Sueskiego wysoko ceniono.

Pan Rawlison – bohater epizodyczny, ojciec Nel, Anglik. Był jednym z dyrektorów kompanii Kanału Sueskiego, czyli spółki akcyjnej zajmującej się budową i modernizacją kanału. Rawlison to serdeczny przyjaciel Władysława Tarkowskiego.

Chamis , Idrys , Gebhr – bohaterowie drugoplanowi, negatywni, porywacze , Sudańczycy, przewodnicy wielbłądów.

Kali i Mea – para młodych Murzynów, których Staś uwolnił. Razem przemierzają afrykańskie przestrzenie, są wiernymi przyjaciółmi i towarzyszami niedoli dzieci.

Czas i miejsce akcji

Wydarzenia przedstawione w tej powieści rozgrywają się pod koniec XIX wieku, bohaterowie przeżywają swoje przygody w Afryce.

Geneza utworu i gatunek

H. Sienkiewicz był reporterem czasopisma „Niwa” i gazety „Słowo”. Z zamiłowania podróżnik, odbył wiele wypraw m.in. do Konstantynopola, Neapolu, Rzymu, Hiszpanii i Zanzibaru. Podczas wypraw gromadził materiały, które następnie wykorzystał w swych utworach. Prawdopodobnie wtedy właśnie narodził się pomysł opisania przygód pary dzieci zagubionych w głębi Czarnego Lądu. Powieść została wydana w 1911 r. , wcześniej ukazywała się w odcinkach w „Kurierze Warszawskim”.

W pustyni i w puszczy to powieść podróżniczo-przygodowa, ma więc następujące cechy:

  • bohaterowie: głównymi bohaterami powieści są Staś i Nel. Porwani przez Beduinów są zmuszeni podróżować po północno-wschodnich krańcach kontynentu afrykańskiego. Bohaterowie w trakcie podróży nabywają nowych umiejętności (zwłaszcza Staś), poznają nowych ludzi, spotykają się także z rdzennymi mieszkańcami Czarnego Lądu;
  • temat, fabuła: powieść obfituje w szereg sensacyjnych, nieprzewidzianych zdarzeń (porwanie, pościg, ucieczka). Tłem przygód jest egzotyczna sceneria ( pustynia , sawanna , step , rozlewiska Nilu, góry Karamojo). Zakończenie jest pomyślne dla bohaterów, którzy po wielu przygodach, często obfitujących w niebezpieczeństwa, docierają do upragnionego celu (zostają odnalezieni przez kapitana Glena i Clary’ego ). Staś i Nel przeżywają wiele niebezpiecznych przygód: spotkanie z lwem, z wobo, choroba dziewczynki (febra) i niebezpieczna wyprawa Stasia do obozu Lindego, nocny atak lwów (strata koni);
  • rola opisów: autor zamieścił w powieści liczne opisy afrykańskich pejzaży, zwierząt i roślin. Przedstawił też wygląd, wierzenia i obyczaje rdzennych mieszkańców Afryki. Opisał charakterystyczne zjawiska przyrodnicze: fatamorgana, burza piaskowa, pora deszczowa oraz zwyczaje i sposób zachowania dzikich zwierząt.

Problematyka

Książka H. Sienkiewicza W pustyni i w puszczy jest powieścią podróżniczo-przygodową, w której przedstawione zostały niezwykłe losy dwojga przyjaciół w Afryce. Od prawie stu lat cieszy się wielką popularnością wśród młodzieży, która z zapartym tchem śledzi pasjonujące przygody Stasia Tarkowskiego i Nel Rawlison. Utwór przetłumaczono na wiele języków. Doczekał się też adaptacji filmowej.

Henryk Sienkiewicz opisał w powieści piękno Afryki. Przyroda tego kontynentu i zwyczaje jego mieszkańców są dla nas egzotyczne. W pierwszej części jest to Pustynia Libijska. Autor opisuje samą pustynię jako niezmierzony obszaru piasku: „Wjechali teraz na wysoką płaszczyznę, na której wiatr pomarszczył piasek i z której widać było na obie strony ogromną przestrzeń pustyni”.

Druga część powieści ma miejsce w afrykańskim buszu ( busz – bardzo gęsty las podzwrotnikowy). Tu dzieci poznają afrykańskie pory roku: suchą i deszczową (massika) i pory dnia. Doświadczają skwaru „białej godziny” – afrykańskiego południa, kiedy ludzie i zwierzęta ukrywają się w cieniu. Oswajają się z oszałamiającym przepychem i bogactwem przyrody.

Akcja powieści rozgrywa się na kontynencie afrykańskim. Rozpoczyna się w mieście Port Said w państwie Egipt . Następnie dzieci podróżują wzdłuż Nilu do miasta Medinet (El-Medine) położonego w egipskiej prowincji El-Fajum. Po drodze mijają Izmaił i Kair , widzą też jezioro Timsah i rzekę Wadi-Toumilat. Miasto Medinet otoczone jest wzgórzami Pustyni Libijskiej. Mieszkając w nim, dzieci zwiedzają starożytne miasto Krokodilopolis, oglądają też piramidę Hanara i jezioro Karoun.

Po porwaniu Staś i Nel podróżują Pustynią Libijską, tu mijają miejscowości: Wadi-Rajan (skupisko wzgórz), Kharge, Asuan, Wadi-Halfa. W końcu docierają do Chartumu, opanowanego przez żołnierzy Mahdiego. Potem przybywają do Omdurmanu, gdzie przebywa arabski prorok, Mahdi. Z Omdurmanu karawana wyrusza do Faszody. Rozpoczyna się podróż przez dżunglę, po terenach zamieszkanych przez Murzynów. Najpierw pod eskortą Beduinów, potem już tylko z Meą i Kalim Staś i Nel posuwają się w stronę Góry Lindego, mijają kraj zamieszkany przez plemiona Wa-hima i Samburu, o których mówił im kapitan Glen. Następnie, kierując się wciąż na południe, docierają do stóp olbrzymiej góry Kilimandżaro. Stamtąd, wraz z kapitanem Glenem i doktorem Clarym , kierują się do Mombasy, gdzie spotykają się z ojcami. Razem wracają statkiem do Suezu.

Biografia autora

Henryk Sienkiewicz urodził się 5 V 1846 roku w Woli Okrzejskiej na Podlasiu, a zmarł 15 XI 1916 roku w Vevey w Szwajcarii. Był pisarzem i publicystą. Pozostawił po sobie bardzo różnorodną spuściznę literacką: nowele (Janko Muzykant, Latarnik , Sachem), powieści historyczne ( Krzyżacy , Trylogia), obyczajowe (Rodzina Połanieckich) oraz podróżniczo-przygodową, napisaną dla dzieci, W pustyni i w puszczy.

Pisarz bardzo dużo podróżował, zbierając materiały do późniejszych prac. Dwa lata spędził z przyjaciółmi i słynną polską aktorką Heleną Modrzejewską w Kalifornii. Już za życia był twórcą lubianym i cenionym przez społeczeństwo polskie. Na jubileusz 25-lecia pracy pisarskiej, w dowód uznania otrzymał od swych rodaków majątek i dworek w Oblęgorku (woj. kieleckie).

Największym osiągnięciem pisarza było otrzymanie w 1905 roku Nagrody Nobla za powieść Quo vadis, w której przedstawił obraz życia pierwszych chrześcijan w starożytnym Rzymie, za panowania Nerona.

Kolejne pokolenia Polaków najbardziej cenią sobie Trylogię: Ogniem i mieczem, Potop, Pan Wołodyjowski – powieści historyczne, w których autor sławi bohaterstwo i patriotyzm dawnych polskich rycerzy.

Pytania i odpowiedzi

Dlaczego W pustyni i w puszczy to powieść podróżniczo-przygodowa?

W Pustyni i w puszczy to powieść, która idealnie wpisuje się w ramy gatunkowe utworów podróżniczo-przygodowych. Przede wszystkim wskazuje na to bardzo dynamiczna akcja. Nie zawiązuje się ona szczególnie długo. Dość szybko dowiadujemy się o wyjeździe z Port Said i porwaniu dzieci. Bardzo dużo uwagi poświęcone zostaje przeprawie przez puszczę. Dalej także bohaterowie zdają się cały czas być w drodze, dynamicznie zmieniają się krajobrazy, wydarzenia, cały czas coś się dzieje. Bohaterowie na chwilę jedynie zatrzymują się w baobabie. Następnie przemierzają właściwie całą północno-wschodnią Afrykę. Wędrują kolejno przez Saharę, Pustynię Libijską i kolejne afrykańskie tereny. Czytelnik właściwie ani na chwilę nie może się zdekoncentrować. Akcja jest bardzo dobrze i sprawnie prowadzona, przyciąga uwagę. Bohaterowie przeprawiają się także przez afrykańskie dzikie tereny. Spotykają tutaj tubylcze plemiona. W końcu udaje im się dotrzeć do stóp Kilimandżaro. Poczucie dynamizmu wspomaga nie tylko zmieniająca się sceneria, ale i środki transportu, które co rusz są inne. Bohaterowie podróżują zarówno pociągiem, jak i konno, poruszają się na wielbłądach, nie omija ich także podróż na słoniu.

Podróżniczy aspekt to jednak nie wszystko. Podczas swoich wędrówek bohaterowie przeżywają liczne przygody. Już samo to, że zostają porwani i uwięzieni, wskazuje na powieść przygodową. W utworze W pustyni i w puszczy nie brakuje także niezwykłych wydarzeń, nieprzewidzianych przeszkód, z którymi muszą zmierzyć się bohaterowie, jak i zaskakujących zwrotów akcji. To zaś sprawia, że czytelnikowi cały czas towarzyszy napięcie, bardzo charakterystyczne dla powieści przygodowo-podróżniczej.

Czy warto przeczytać W pustyni i w puszczy?

W pustyni i w puszczy z pewnością warto przeczytać nawet dla samej akcji tej powieści. Jest ona niezwykle wciągająca. Nawet dla współczesnych uczniów może się okazać bardzo atrakcyjna. Postaci stworzone przez Sienkiewicza zachęcają do tego, by spojrzeć na świat ich oczami, razem z nimi przemierzać stepy Afryki i pokonywać kolejne przeszkody. Dynamizm tej powieści, wartkość akcji, zaskakujące zwroty – to wszystko sprawia, że W pustyni i w puszczy czyta się po prostu błyskawicznie.

Warto z pewnością przeczytać tę powieść jako przykład literatury dla dzieci i młodzieży, która właściwie dopiero zaczynała się rodzić pod koniec XIX wieku. Tego typu powieści, jak ta stworzona przez Sienkiewicza, nie powstawały jeszcze wtedy w masowych ilościach, jak dzieje się to obecnie. To zresztą bardzo ciekawy przykład, jak autor uznanych już wtedy np. Krzyżaków, potrafił stworzyć wciągającą powieść przeznaczoną dla znacznie młodszego czytelnika.

W pustyni i w puszczy to także powieść niezwykle bogata w ciekawe opisy przyrody, portrety zwierząt, wyjątkowych przestrzeni. Także i ten walor powieści docenia bardzo wielu czytelników. Oczywiście trzeba się liczyć z tym, że opisy Sienkiewicza nie oddają w 100% rzeczywistości i czasami są nieco przekoloryzowane, ale w przypadku której powieści przygodowej nie mamy do czynienia z taką sytuacją?

W pustyni i w puszczy warto również przeczytać dla wiedzy o tym, jak postrzegano kiedyś mieszkańców Afryki. Jak biały człowiek , Europejczyk, patrzył na Innych – ludzi mu obcych, którzy mieli zupełnie inny model życia, mówili innym językiem, inaczej żyli.

Rośliny, które występują w W pustyni i w puszczy.

Afrykańska roślinność zajmuje ważne miejsce w opisach znajdujących się w powieści. Uwagę zwracają, przede wszystkim, bardzo piękne i wyjątkowe z punktu widzenia Europejczyka drzewa – nabaku, a także sykomory. Na kartach powieści pojawiają się także drzewa chlebowe. Większość z nich opisywana jest w kontekście ochrony, jaką dają one ludziom przemieszczającym się po Afryce. Przede wszystkim dają cień, są bardzo rozłożyste, więc z oferowanego przez nie chłodu może skorzystać całkiem spora grupa osób. Warto także pamiętać, że wysokie drzewa pozwalają uciec przed atakiem dzikich zwierząt, jak choćby lwów, co zresztą przydarza się Stasiowi i Nel. Są także święte drzewa jak tak zwane dzikie figi (sykomory). Ważnym jest drzewo chlebowe, które daje owoce przypominające melony. To właśnie owoce chlebowca ratują słonia Kinga przed śmiercią.

Zdecydowanie najważniejszym drzewem jest baobab. Ten, w którym chronią się dzieci podczas pory deszczowej i który został przez Stasia nazwany Krakowem. Jego wnętrze było na tyle duże, że schronić się tam mogły aż 4 osoby – Staś , Nel, Mea oraz Kali . Baobab można spotkać na sawannie. Rośnie on nawet kilka tysięcy lat. Pnie niektórych okazów mają ponad 10 metrów.

Symbolem wyjątkowej odporności przyrody afrykańskiej na panujące tam warunki są znajdujące się na pustyni kępy róży jerychońskiej – rośliny te w Polsce określa się jako „zmartwychwstanki” i potrafią przeżyć nawet w warunkach pustynnej suszy.

Zwierzęta, które występują w W pustyni i w puszczy.

W powieści Sienkiewicza pojawia się znacznie ponad 100 gatunków zwierząt. Niektóre zostają tylko wspomniane, wskazane, inne dla bohaterów okazują się ważnymi sprzymierzeńcami lub przeciwnikami.

Afrykański pejzaż W pustyni i w puszczy tworzą między innymi: wielbłądy, antylopy, zebry, tukany, szakale, hieny, węże, krokodyle, termity. Wielbłądy i konie są wykorzystywane jako środek transportu i jako zwierzęta do przewożenia różnych towarów (to drugie zadanie szczególnie dotyczyło wielbłądów, lepiej przystosowanych do trudnych, afrykańskich warunków).

Jednym z najgroźniejszych spotkanych zwierząt jest oczywiście lew. Jednego Staś zabija, ratując nie tylko Nel, ale i całą karawanę. Przed atakiem kolejnej grupy lwów dzieci chronią się na drzewie. Groźny okazuje się także wobo, co może oznaczać zarówno geparda, jak i lamparta. Kota charakteryzują przede wszystkim zielone oczy, zwężona i ze spłaszczonymi uszami głowa, długie zwinne ciało i nie mniej długi ogon. Ważnym zwierzęcym bohaterem jest słoń. On nie wzbudza strachu, dzieci traktują go trochę jak psa lub kota. Szczególnie Nel traktuje go jako przyjaciela, obrońcę czy opiekuna. To jednak Staś uwalnia go z pułapki.

Bardzo ważnym zwierzęciem w powieści jest pies rasy mastif, czyli angielski Saba – wierny obrońca porwanych dzieci. Wyróżnia go okrągły łeb ze zwieszonymi wargami, ciało, które upodabnia go do lwa, wielkie, grube łapy oraz żółtawa maść.

W jaki sposób Staś i Nel uniknęli ataku lwów?

Atak lwów zdarzył się stosunkowo niedługo po tym, jak Stasiowi i Nel udało się uwolnić od porywaczy. Pewnego dnia Kali, który podróżował razem z dziećmi, zapowiedział, że czeka ich wielka ulewa. Staś, na poważnie biorąc przepowiednię Kalego, kazał rozbić obóz pod wielkim drzewem. Rzeczywiście deszcz zaczął padać w nocy. Nie to jednak okazało się największym problemem podróżników. Okazało się bowiem, że w pobliżu pojawiły się lwy. Do dzieci dobiegły ich ryki. Niewiele myśląc, podróżnicy wdrapali się na wysokie drzewo. Ta decyzja ocaliła im życie. Lwy, nie mogąc dostać się na drzewo, zaatakowały jednak konie. Na szczęście, kiedy nastał kolejny dzień i lwy się oddaliły, okazało się, że dwóm wierzchowcom udało się uciec, dzięki czemu Staś i Nel mogli dalej podróżować. Utrata koni na tym etapie znacznie utrudniłaby im podróż. Było to kolejne doświadczenie bardzo wymagające dla małej Nel, a jednocześnie hartujące Stasia, który z każdym dniem zaczynał nabierać więcej pewności siebie. Wziął odpowiedzialność nie tylko za własny los, ale i za bezpieczeństwo Nel.

W pustyni i w puszczy – na czym polegało braterstwo krwi?

Braterstwo krwi zawierali między sobą Murzyni. Był to zwyczaj, który wykorzystywano do okazania sobie wzajemnie szczególnego rodzaju przyjaźni, która łączyła dwie osoby. Obrzęd był szczególny i stanowił jedną z tradycji afrykańskich. W powieści W pustyni i w puszczy zawierają go Kali i M’Rua. Sienkiewicz przedstawia dość szczegółowy opis tego wydarzenia. Polegał on na nacięciu skóry na ramieniu dwóm osobom zawierającym braterstwo krwi. W pozyskanej w ten sposób krwi macza się kawałki świeżej zwierzęcej wątroby. W tym celu stary Murzyn, odprawiający obrzęd, zabił młode koźlę. Po zamoczeniu zwierzęcej wątroby we krwi, zawierającym braterstwo podawano ją do zjedzenia. Trzeba było ją połknąć, by braterstwo krwi można było uznać za zawarte.

Jest to jeden ze zwyczajów, którymi Sienkiewicz nasączył W pustyni i w puszczy, aby dodać całej powieści lokalnego kolorytu. W powieści odtworzony jest cały obrzęd łącznie z pytaniami zadawanymi przyszłym braciom przez Murzyna, który go prowadził.

W pustyni i w puszczy — z czego i po co Staś i Nel robili latawce?

Pomysł robienia latawców był autorstwa Stasia Tarkowskiego. Już od jakiegoś czasu podróży przez Afrykę myślał o tym, jak pozostawić po sobie ślad poszukującym ich najbliższym. Staś wymyślił, że z rybich pęcherzy, odpowiednio przecinanych i później wysuszonych można otrzymać coś na kształt papieru. Pracę tę zlecił Nel, która ochoczo się do niej zabrała. W łapaniu ryb pomagał przede wszystkim Kali. Dzięki temu przy okazji w sieci zaplątywały się także żółwie, dzięki czemu dzieci miały z czego przygotować rosół dodający im sił do dalszej podróży. Nel odpowiedzialna była za przygotowanie papieru. Na początku jednak okazało się to bardzo problematyczne, ponieważ pęcherze po wysuszeniu stawały się wyjątkowo kruche. Dopiero Staś wpadł na pomysł, aby nie suszyć ich na słońcu, tylko w cieniu. Dzięki temu otrzymano odpowiednią elastyczność „papieru”. Za samo ich zszywanie był odpowiedzialny Staś. On także zostawiał na nich wiadomości. Do listów wykorzystał także papier, który znalazł w rzeczach otrzymanych od Lindego. Działania Stasia i cały plan okazały się skuteczne, ponieważ doktor Clare i kapitan Glen znaleźli jeden z takich latawców z napisem „pora dżdżysta dawno minęła”.

Czy W pustyni i w puszczy było oparte na faktach?

W pustyni i w puszczy jest powieścią podróżniczo-przygodową, a nie historyczną. Jedyne historyczne wydarzenie, do którego odwołuje się w swojej powieści Henryk Sienkiewicz to powstanie Mahdiego przeciwko Brytyjczykom, które trwało podczas jego wizyty w Afryce. Sienkiewicz przybył do Afryki w 1890 roku. Powstanie rozpoczęło się w 1881, a zakończyło w 1899 roku. Jest to jednak jedyna postać historyczna, która pojawia się w powieści. Wszyscy pozostali bohaterowie są fikcyjni. Skąd więc tak duża skłonność czytelników do tego, by uznawać powieść za historyczną i opartą na faktach? Tutaj znaczenie miała przede wszystkim reporterska dusza Sienkiewicza, który opierał swoje powieści na własnych doświadczeniach, co dodawało im natychmiast wyjątkowego kolorytu. Podróży do Egiptu w latach 1890-1891 Sienkiewicz nie zaliczał jednak do szczególnie udanych, mimo że odpowiednio się do niej przygotował (m.in. od zaprzyjaźnionego kardynała Charlesa Lavigerie otrzymał listy polecające do afrykańskich misji katolickich). Niestety Sienkiewiczowi podczas tego wyjazdu nie udało się uniknąć choćby problemów zdrowotnych. Warto pamiętać także, że W pustyni i w puszczy Sienkiewicz napisał 20 lat po tej wyprawie, więc wiele szczegółów jej towarzyszących musiało się zatrzeć w jego pamięci.

Nie bez znaczenia dla wiarygodności narracji prowadzonej przez Sienkiewicza były z pewnością inspiracje, jakimi posłużył się w kreowaniu swoich bohaterów. Za pierwowzór Stasia Tarkowskiego uznaje się m.in.: Dicka Sanda z Piętnastoletniego kapitana Julesa Verne’a. Inspiracji miały mu dostarczać także: Flibustierowie Władysława Umińskiego czy Księga dżungli Rudyarda Kiplinga.

Pierwowzoru Stasia Tarkowskiego doszukiwano się także w 12-letnim Stanisławie, synu pana Tarkowskiego – właściciela warszawskiego sklepu kolonialnego, do którego często zaglądał Sienkiewicz. Opowiadał on młodemu Stasiowi o swoich wyprawach, a ten słuchał z zapartym tchem. Nel miała być zaś wzorowana na Wandzie Ulanowskiej, przybranej córce profesora UJ – Bolesława Ulanowskiego, który był przyjacielem Sienkiewicza. Z Wandą Sienkiewicz prowadził korespondencję do śmieci. Podobno po tym, jak napisał W pustyni i w puszczy, Sienkiewicz wysłał do Wandy pudełko czekoladek z liścikiem podpisanym Staś Tarkowski.

Czego może dowiedzieć się współczesny czytelnik z W pustyni i w puszczy?

Rzeczywistość Afryki przedstawiona w powieści W pustyni i w puszczy daleka jest od aktualnych warunków panujących w opisywanych przez Sienkiewicza przestrzeniach. Oczywiście część informacji czysto faktograficznych, geograficznych czy opisy przyrody, dalej są aktualne, natomiast trzeba liczyć się z tym, że Afryka wygląda dzisiaj już nieco inaczej niż ta, widziana oczami Henryka Sienkiewicza.

Niewątpliwie jednak z powieści tej można się wiele dowiedzieć przede wszystkim o faunie i florze Afryki. O dzikich zwierzętach, nietypowych roślinach, wyzwaniach, jakie stoją przed mieszkającymi tam ludźmi i problemach, z jakimi się oni mierzą.

Przede wszystkim jednak można zobaczyć, jak na Afrykę patrzył Europejczyk w XIX wieku. W kontekście ważnych współcześnie dyskursów postkolonialnych powieść Sienkiewicza daje tutaj bardzo dużo materiału badawczego. Przyznać bowiem trzeba, że dzieło nie jest neutralne, że Afryka jest opisywana przez białego człowieka z pewnej wyższości, która dzisiaj byłaby już bardzo trudno akceptowalna. Jednocześnie sam moment historyczny, który opisuje Sienkiewicz, pozwala dostrzec źródło problemów. Powstanie Mahdiego w jakiś sposób zapowiada to, co wydarzy się w Afryce, a dokładniej w Egipcie pół wieku później. Chodzi oczywiście o wypowiedzenie przez rdzennych mieszkańców prawa dominacji, jakie przez wiele wieków przyznawali sobie tutaj Brytyjczycy. To powstanie Mahdiego i jego fikcyjne konsekwencje w postaci porwania Stasia i Nel pokazują, że już pod koniec XIX wieku problem tarć na linii Brytyjczycy – Egipcjanie był naprawdę bardzo duży.

W pustyni i w puszczy — dlaczego dzieci zostały porwane?

Porwanie Stasia i Nel to punkt zwrotny całej powieści. Od tego momentu zaczyna się bowiem wielka przygoda dzieci i ich podróż przez ogromne terytoria Afryki. Warto jednak przypomnieć, że dzieci nie zostają porwane przypadkowo. Ich uprowadzenie ma związek z trwającym w Egipcie powstaniem Mahdiego przeciw Brytyjczykom, dla których pracują rodziny Stasia i Nel. Porwanie zaplanowała Fatma, żona Smaila – członka grupy wspierającej Mahdiego. Chciała ona dołączyć do męża w Sudanie, ale nie zgadzały się na to władze Egiptu. Porwanie europejskich dzieci miało umożliwić wymianę ich za muzułmańską rodzinę i pomóc w połączeniu się Fatmy z mężem.

Jak pielęgnować winogrona po zbiorach? Te zabiegi gwarantują obfitszy plon

google news

Winorośl to wyjątkowo wdzięczna w uprawie roślina, którą niemal każdy może posadzić we własnym ogrodzie. Najbardziej zapaleni miłośnicy winorośli są nawet w stanie hodować ją w donicy na balkonie. Roślina ta wymaga jednak regularnych zabiegów pielęgnacyjnych. Jaka jest charakterystyka winogrona i co warto o nim wiedzieć?

Jak pielęgnować winogrona po zbiorach? Te zabiegi gwarantują obfitszy plon

Winogrona to rośliny, które zdecydowanie lubią światło i ciepło.Fot.123RF.com

Spis treści:

  • Winogrona – charakterystyka
  • Winogrona – uprawa
  • Pielęgnacja winogron po zbiorach
  • Choroby i szkodniki, które zagrażają winogronom
  • Co zrobić, żeby winogrona dobrze owocowały w kolejnym sezonie?

Winogrona – charakterystyka

Na samodzielną uprawę winogron można się zdecydować z różnych powodów. Dla niektórych ta roślina ma wyłącznie dekoracyjny charakter. Inni doceniają jej przepyszne owoce, które nie tylko nie mają zbyt wielu kalorii, ale także są doskonałym źródłem cennych składników mineralnych oraz witamin.

Zanim zdecydujesz się na konkretną odmianę winorośli, zastanów się, czy ma to być roślina wydająca czerwone owoce, czy jednak wolisz białe winogrona. Pamiętaj, że w zależności od odmiany owoce te mogą zawierać pestki lub mogą być bezpestkowe. Odmiany winogron różnią się nie tylko wyglądem (a niekiedy i smakiem) owoców, lecz także właściwościami rośliny, np. odpornością na konkretne szkodniki.

Jeśli zależy ci na obfitych plonach, możesz do uprawy we własnym ogrodzie wybrać m.in. winorośl właściwą „Agat Doński” lub winorośl właściwą „Aurora”. Martwisz się o to, że twoja roślina zostanie zaatakowana przez mączniaka? W takim przypadku dobrym wyborem może się okazać winorośl właściwa „Regina” – da ci obfite plony pod warunkiem, że ochronisz ją przed mrozem.

Winogrona – uprawa

Winogrona to rośliny, które zdecydowanie lubią światło i ciepło. Nie czują się dobrze na stanowiskach zacienionych, w których panuje niska temperatura. Dobry okres na sadzenie winogron to miesiące od kwietnia do października. Rośliny te wymagają regularnego podlewania.

O dostarczaniu dodatkowych składników odżywczych do gleby pod winogronem powinieneś pomyśleć pomiędzy kwietniem a czerwcem, a także w sierpniu oraz wrześniu. Pamiętaj także o przycinaniu rośliny – stosuje się cięcie zimowe w lutym/marcu, a także cięcie zielone, na które możesz zdecydować się od maja do sierpnia.

Pielęgnacja winogron po zbiorach

O pielęgnacji winogron warto pamiętać przez cały rok, a nie tylko jesienią po zbiorach. Jednak to właśnie jesień jest okresem, na który przypada spora część prac zabezpieczających winorośl przed przymrozkami i przygotowujących roślinę na obfite owocowanie w kolejnym roku.

Przycinanie winogron

Jednym z zabiegów, o którym koniecznie trzeba pamiętać przed zimą, jest przycinanie winogron . Dlaczego jest to takie ważne? Jeśli zaniedbane zostanie regularne cięcie winorośli, wówczas może zostać zaburzony jej właściwy wzrost. Także i owocowanie w kolejnym sezonie może się okazać mniejsze.

Co do zasady: przycinanie winogron warto przeprowadzać kilka razy w roku. Wyróżnić można tzw. cięcia zimowe oraz cięcia zielone. Dobrym czasem na przeprowadzenie pierwszego cięcia w roku jest przełom lutego i marca. Warto pamiętać, aby takie cięcie zaplanować na dzień bez przymrozków. Ile pędów zostawić po cięciu? Zaleca się, aby na winorośli pozostały dwa lub trzy najmocniejsze, zdrewniałe pędy, maksymalnie z 12 pękami każdy.

Oprócz zimowego przycinania winogron warto także przeprowadzać cięcia zielone. Dzięki nim roślina wzmocni się i będzie w stanie wydać obfitsze plony. Pozbawiając roślinę zbędnych pędów, sprawisz, że winorośl skoncentruje się na przekazaniu cennych składników odżywczych owocom. Jeśli liczysz na obfite zbiory, to nie tylko przycinaj pędy, ale także obrywaj przesuszone liście.

Inne rozróżnienie cięć winogron, w zależności od celu, jaki chce się uzyskać to:

  • cięcie sanitarne;
  • cięcie formujące;
  • cięcie na owocowanie;
  • cięcie odmładzające.

Miej przy tym na uwadze, że przycinanie winogron będzie nieco inaczej wyglądało w przypadku roślin w pierwszym roku uprawy i przy roślinach starszych.

Nawożenie winogron w okresie jesiennym zapewni im dostateczną ilość wartościowych składników odżywczych, dzięki którym winorośl będzie mogła pozostać w dobrej kondycji przez zimę i odpowiednio przygotuje się do kolejnego sezonu.

Warto jednak pamiętać, że nawożenie trzeba przeprowadzać zgodnie z zaleceniami – szkodliwy dla roślin może się okazać zarówno brak dodatkowego źródła składników mineralnych, jak i ich nadmiar. W okresie jesiennym pamiętaj o dostarczaniu roślinie dodatkowej dawki m.in. potasu, a także fosforu.

Nawożenie można przeprowadzić różnymi metodami. Popularne jest stosowanie zarówno nawozów suchych, jak i mokrych. Opatrunki powinny być odpowiednio dobrane do zapotrzebowania roślin – inne składniki są potrzebne winoroślom na wiosnę, a inne jesienią.

Podlewanie winorośli

W przypadku winorośli zasada jest taka: małe sadzonki powinny być podlewane zdecydowanie częściej i bardziej obficie niż okazy dorosłe. O podlewaniu wyrośniętych winogron warto pamiętać zwłaszcza wtedy, gdy występuje dłuższa przerwa w opadach. W przypadku tych roślin niekorzystne jest zarówno długotrwałe przesuszenie gleby, jak i zbyt obfite podlewanie .

Choroby i szkodniki, które zagrażają winogronom

Kolejna istotna kwestia, o której nie może zapomnieć nikt, komu zależy na obfitym owocobraniu, to skuteczna ochrona winorośli przed chorobami. To właśnie choroby i szkodniki bardzo często są odpowiedzialne za opadanie liści oraz powolne obumieranie rośliny.

Wśród chorób, które najczęściej dotykają winorośl, wskazać można m.in. antraknozę, czarną plamistość liści oraz mączniaka prawdziwego. Stosunkowo często pojawia się na winogronach także szara pleśń.

Nie tylko choroby zagrażają winorośli. Niebezpieczne dla jej uprawy są także szkodniki, a wśród nich: przędziorek chmielowiec, mszyce oraz pilśniowiec winoroślowy.

Jak skutecznie chronić winorośl, aby choroby i szkodniki nie wyrządziły jej krzywdy? Dobrym rozwiązaniem może się okazać np. szczepienie roślin na odpornych podkładach, a także regularne stosowanie oprysków. Miej na uwadze, aby stosować środki ochrony roślin zgodnie z instrukcją zamieszczoną na opakowaniu każdego preparatu.

Zabezpieczanie na zimę

Właściwe zabezpieczenie winorośli na zimę ochroni roślinę przed przemarznięciem. Jest to szczególnie istotna czynność w przypadku odmian, które źle znoszą ujemne temperatury. Zabezpieczanie na zimę nie jest trudne – wystarczy wokół rośliny usypać kopczyk ziemi. Dobrze jest to zrobić jeszcze przed pierwszymi przymrozkami. W przeciwnym razie nadchodzący mróz może stanowić poważne zagrożenie dla systemu korzeniowego winogrona.

Co zrobić, żeby winogrona dobrze owocowały w kolejnym sezonie?

Na obfite plony możesz liczyć wtedy, gdy zapewnisz roślinie odpowiednią pielęgnację – nie tylko bezpośrednio po zbiorach, lecz przez cały rok. Co zrobić, żeby winogrona dobrze owocowały w kolejnym sezonie?

Przede wszystkim pomyśl o tym, aby starannie zabezpieczyć roślinę przed przymrozkami, zwłaszcza te odmiany winogron, które są wyjątkowo wrażliwe na ujemne temperatury. Jeśli odpowiednio wcześnie usypiesz wokół rośliny kopczyk na wysokość ok. 30 cm, możesz być spokojny o skuteczną ochronę jej systemu korzeniowego.

Pamiętaj też o właściwym nawożeniu winogron i regularnym przycinaniu krzewów. Jeśli odpowiednio zadbasz o rośliny w swoim ogrodzie, to odwdzięczą ci się obfitymi plonami w kolejnym sezonie.

Winogrona „Admirał” – opis, zdjęcie i charakterystyka odmiany

Winogrona Admiral to odmiana stołowa wcześnie dojrzewających winogron. Roślina jest popularna wśród ogrodników, ma dobry smak jagód.

Autorzy i historia pojawienia się

Odmiana winogron Admiral została wyhodowana dzięki staraniom hodowcy A. W. Burdak. Roślina wywołuje pozytywne oceny zarówno amatorów, jak i profesjonalistów zajmujących się uprawą winogron. Odmiana najczęściej występuje na terenie Ukrainy, ale dziś często można ją spotkać w naszym kraju.

Opis i wygląd

Odmiana Admiral charakteryzuje się kwiatami typu biseksualnego. Winogrona same w sobie wydają się żywotne, dlatego zdecydowanie potrzebują prawidłowego i terminowego przycinania. Admirał nie nakłada specjalnych wymagań dotyczących opieki. Jedyne, na co ogrodnicy muszą zwrócić uwagę, to konieczność skracania kwiatostanów.

Odmiana winogron Admiral wytwarza cylindryczne kiście. Charakteryzują się średnią luźną gęstością. Każda z gron może przybrać średnią wagę od 600 do 1100 g.

Jagody i ich smak

Dojrzałe jagody popularnej odmiany Admiral są pomalowane na naturalny ciemny odcień niebieskiego. Walory smakowe owoców są harmonijne i optymalnie zrównoważone w stosunku kwasowości do zawartości cukru. Zawartość cukru w ​​winogronach to 180-190 g/dm3. Poziom kwasowości utrzymuje się na poziomie – 6 g/dm3.

Pachnące winogrona, które daje odmiana Admiral, mają raczej soczysty i przyjemny miąższ. Mięsiste i soczyste jagody mają zwykle zgrabny owalny kształt. Standardowa waga każdego dojrzałego owocu wynosi od 12 do 16 g. Wielkość jagód to 32×36 mm.

Czas dojrzewania i wydajność

Popularna i bezpretensjonalna odmiana winorośli Admiral jest wczesna. Okres dojrzewania wynosi około 100-110 dni.

Odmiana Admiral charakteryzuje się bardzo dobrym stopniem produktywności. Musimy jednak pamiętać, że przy braku prawidłowego i terminowego przycinania krzewy mogą być mocno przeciążone ciężkimi gronami, co szkodzi jagodom. W wieku 4 lat krzew winogronowy może wyprodukować do 16 kg pachnących i bardzo smacznych owoców. Do piątego roku zbiory mogą nadal rosnąć. W komfortowych i sprzyjających warunkach uprawy ogrodnikom udaje się uzyskać do 40 kg jagód.

Jeśli winogrona zostały posadzone w regionach południowych, czasami można osiągnąć drugie zbiory, ale już na pasierbach. Zbiór takich owoców odbywa się 3 tygodnie później niż z głównej winorośli.

Rosnące funkcje

Winorośl odmiany Admiral dojrzewa w całości na całej swojej długości, więc zwykle nie ma problemów z materiałem do sadzenia. Sadzonki w krótkim czasie zakorzeniają się na swoich miejscach, wypuszczając mocne korzenie. Gleba nie jest tak ważna.

Nie zaleca się sadzenia krzewów winorośli Admiral w pobliżu budynków lub ogrodzeń. Roślina woli przebywać na słońcu. Winogrona powinny być trzymane 3 metry od innych sadzonych upraw.

Doły do ​​sadzenia są wykopywane na kilka tygodni przed właściwym procesem sadzenia. Na dole bez wątpienia będziesz musiał położyć warstwę drenażową. Idealna jest warstwa pokruszonej cegły.

Doły należy również wypełnić w 1/3 ziemią, uprzednio wymieszaną z humusem i nawozami azotowymi. Po zakończeniu sadzenia winogrona z pewnością będą musiały zostać natychmiast zwilżone. Warstwę gleby należy ściółkować trocinami.

Rośliny nie potrzebują dodatkowego zapylenia. Ale bardzo ważne jest prawidłowe przycinanie. Przycinanie winogron powinno być średnie. Jest przeznaczony na 3-4 nerki.

Aby owocowanie odmiany było wysokiej jakości i produktywne, konieczne jest podanie odpowiedniej ilości płynu. Jednocześnie nie powinno być również nadmiernego podlewania. Kiedy nadejdzie moment wegetacji, każdy krzew należy nawodnić pod korzeniem. Wystarczy raz w tygodniu. To zajmie 1 wiadro wody. Po miesiącu liczbę podlewania należy zmniejszyć 2 razy.

Admirał winogron potrzebuje najlepszego sosu. Pierwszy i główny opatrunek górny nakładany jest w sezonie wiosennym. W tym celu dobrze jest zastosować kombinację obornika, popiołu i specjalnego superfosfatu. Substancje te muszą być rozpuszczone w wodzie.

Mrozoodporność i potrzeba schronienia

Odmiana winogron Admiral potrzebuje obowiązkowych schronień do bezpiecznego zimowania. Mrozoodporność rośliny wynosi -23°C.

Przechowywanie

Owoce pachnącej odmiany Admiral można postawić na stole bez najmniejszego zakłopotania. Dojrzałe jagody można doskonale przechowywać w lodówce. Można je spożywać zarówno na świeżo, jak iw postaci kompotów, a nawet oryginalnych marynat.

Zalety i wady

Hybrydowy stół Admiral jest popularny wśród letnich mieszkańców. Winogrona mają wiele pozytywnych cech. Charakteryzuje się bardzo dobrym plonowaniem, stabilnym owocowaniem, a także skróconym okresem pełnego dojrzewania smacznych owoców. Odmiana Admiral nie cierpi z powodu grochu jagód, ale jednocześnie wykazuje doskonale dojrzewające winorośle. Roślina może samozapylać się, nie podlega wielu chorobom.

Admiral odmiany ma wiele zalet, ale należy również zwrócić uwagę na niektóre z jego wad. Roślina jest szczególnie podatna na przemarzanie kwiatów podczas wiosennych przymrozków. Owoce odmiany bardzo często są uszkadzane przez osy.

Brak recenzji. Możesz napisać własną recenzję, aby pomóc innym czytelnikom.

Kategorie

  • Opinia Męska
  • Pielęgnacja Twarzy I Ciała
  • Na świątecznym Stole
  • Camping
  • Napoje
  • Rzemiosła I Zabawki Własnymi Rękami
  • Recepty
  • Przechowywanie Produktów
  • Urodziny I Rocznice
  • Zwierzęta
  • Ferie
  • Blogów
  • Horoskopy I Zegar Anioła
  • Podróż
  • Diety
  • Rootowanie Smartfona
  • Piękno
  • W Wielowymiarowej
  • Połączenie
  • Kalendarze Księżycowe
  • Aromaterapia
  • Domeny, Adresy Url I Ip
  • Ogrodnictwo
  • Porady Na Co Dzień
  • Puste Na Zimę
  • Autocraps
  • Интерьер
  • Studio Twórców Facebooka
  • Sałatki
  • Czystość I Porządek